منشور چشمی یا ocular prism یکی از اجزای نوری مهم در دستگاههای اپتیکی مانند فاصلهیابها، تلسکوپها و دوربینهای دوچشمی است. این منشور در مسیر پرتوهای نوری که از عدسیها عبور کردهاند قرار میگیرد و وظیفه دارد مسیر آنها را به سمت چشمی هدایت کند تا تصویر نهایی در محل مناسب و با جهتگیری درست دیده شود. به عبارت دیگر، منشور چشمی باعث میشود که کاربر بتواند تصویر را بدون نیاز به تغییر وضعیت چشمان خود در موقعیت طبیعی مشاهده کند.
از نظر فیزیکی، منشور چشمی بر اساس قانون شکست و بازتاب نور عمل میکند. پرتوهای نوری پس از عبور از عدسیهای شیئی (objective lenses) به درون منشور وارد میشوند و درون آن چندین بار بازتاب داخلی کامل (total internal reflection) رخ میدهد. این بازتابها مسیر نور را تغییر داده و آن را به سوی عدسی چشمی هدایت میکنند. بدین ترتیب، هم طول مسیر نوری در دستگاه کوتاهتر میشود و هم تصویر وارونهای که عدسی شیئی تشکیل میدهد، به حالت مستقیم اصلاح میگردد.
کاربرد منشور چشمی تنها محدود به هدایت نور نیست؛ بلکه نقش مهمی در بهبود کیفیت تصویر نیز دارد. با استفاده از منشورهای دقیق و شفاف از جنس شیشههای نوری خاص، میتوان اعوجاجهای زاویهای و رنگی را کاهش داد و تصویری روشنتر و واضحتر به دست آورد. به همین دلیل، طراحی و تراش دقیق منشورهای چشمی از مهمترین مراحل در ساخت ابزارهای اپتیکی دقیق مانند فاصلهیابهای نظامی، میکروسکوپها و دوربینهای شکاری به شمار میآید.
