مخصص در علم اصول
کلمهی «مخصص» در علم اصول فقه به معنای دلیلی است که یک دلیل عام را محدود یا تخصیص میدهد. به عبارت دیگر، مُخصِّص دلیلی است که گستره نفوذ یک حکم یا دلیل کلی را کاهش میدهد و بخشی از افراد یا موارد شامل آن دلیل عام را از شمول حکم خارج میکند. در اصطلاح فقهی، هنگامی که یک دلیل خاص بر دلیل عام مقدم شود، آن دلیل خاص «مُخصِّص» و دلیل عام «مُخَصَّص» یا «مخصوص» نامیده میشود. این تمایز اهمیت دارد، زیرا مُخصِّص نقش محدودکننده دارد و بدون آن، دلیل عام شامل تمام موارد میشود. همچنین لازم به ذکر است که ممکن است دلایل دیگری بر دلیل عام مقدم شوند که خاص محسوب میشوند، اما مُخصِّص نیستند؛ بنابراین هر خاص، لزوماً مُخصِّص نیست. در کاربرد عملی، شناخت آنها در فقه به فقها کمک میکند تا احکام شرعی را دقیقتر و با رعایت استثناءها اعمال کنند. این مفهوم در استنباط احکام، تحلیل نصوص و بررسی شمول و تخصیص آیات و روایات بسیار اهمیت دارد.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] دلیلِ تخصیص زننده و محدود کننده دلیل دیگر را مخصِّص گویند.
مخصص، دلیلی است که عام را تخصیص می زند و گستره نفوذ و تاثیر آن را محدود نموده و شماری از افراد عام را از حکم آن بیرون می کند.
بیان دیگر
به بیان دیگر، هر گاه دلیل خاص، بر دلیل عام مقدم گردد، آن خاص را مُخصِّص و آن عام را مُخَصَّص یا مخصوص می نامند و به این لحاظ، بین خاص و مخصص فرق است، زیرا ممکن است به دلایلی عام بر خاص مقدم گردد که در این صورت، خاص را مخصصِّ نمی گویند.