محمد بن ریان اشعرى قمى

[ویکی اهل البیت] در اوایل سده سوم هجری، در خاندان بزرگ و شایسته و دانش پرور اشعری، کودکی چشم به جهان گشود که پدرش نام محمد را برای او برگزید. به لحاظ این که این کودک در دودمان ارجمند اشعری پا به عرصه هستی نهاد، مشهور به «اشعری» شد و از آن جا که ظاهراً در شهر قم به دنیا آمد و در همان جا زیست کرد و رشد و نمو یافت، «قمی» هم نامیده می شود.
از منظر تاریخی، «دودمان اشعری» سرافرازترین خاندانی هستند که در نشر و گسترش مکتب تشیع در قم، نقش فاخر و برجسته ای داشتند. محمد بن ریان در چنین خاندان دین باوری، نردبان ترقی را پیمود.
پدرش، «ریان بن صلت اشعری قمی» در گروه برجسته ترین و با موجه ترین محدثان شیعه قرار گرفته است. او گرچه به ظاهر در فرازی از زندگی خویش، از نزدیکان مأمون عباسی به شمار می رفت، اما در حقیقت از مخلص ترین یاران حضرت امام رضا علیه السلام بود. لذا تمام بزرگان قلمرو تراجم، او را ستوده و به نیکی یاد کرده اند. برای روشن شدن این سخن، لازم است نظر نخبگان تراجم درباره او نقل شود.
نجاشی می گوید: ریان بن صلت اشعری قمی، کنیه اش ابوعلی بوده، از حضرت رضا علیه السلام روایت می کند و محدثی موثق و راستگو است.
طوسی در «فهرست» می نویسد: او صاحب کتاب است. وی همچنین در «رجال» می نگارد: ریان بن صلت، مورد اعتماد و اطمینان و اصالتاً خراسانی است.
از آنچه کشی در اثر معروف خود، در ارزیابی شخصیت ریان می نویسد، برمی آید که او یکی از نزدیک ترین یاران امام رضا علیه السلام بوده و به عنوان رابط بین آن حضرت و مردم شناخته می شده است. وی درخواست ها و نیازهای مردم رابه حضرت می رسانید و پاسخ آن را دریافت می کرد.
ضمناً محمد بن ریان، برادری به نام «علی بن ریان» داشته که او هم در زمره نیکان و یاران امامان معصوم بوده و نام او در کتاب های روایی شیعه آمده است. علامه ممقانی، علی بن ریان را در شمار یاران امام هادی علیه السلام نام برده است. نجاشی نیز در این زمینه می گوید: علی بن ریان، از محدثان مورد اعتماد و از یاران حضرت امام هادی علیه السلام است. او علاوه بر این که به اتفاق برادرش کتابی تألیف کرد، کتاب دیگری هم به نام: «منثور الاحادیث» تألیف نموده است.

💡 1- بسيارى از سادات، داستان هجرت عرب اشعرى از كوفه و توطن آن ها را در ناحيه قم، و نيز وضع زندگانى، استقلال، جاه و جلال و عظمتشان را در اين شهر شنيده بودند واين يكى از عواملى بود كه آنان را مصمم ساخت در اين شهر اقامت گزينند.

💡 و نيز در همان كتاب است كه بعضى گفته اند: مراد از اين قوماهل يمن است، چون داراى دلى نرم و قلبى رقيقترند ايمان يمانى و حكمت يمانى معروفاست و عياض بن غنم اشعرى گفته: وقتى اين آيه بررسول خدا (صلى الله عليه و آله و صلم ) نازل گرديد،رسول خدا (صلى الله عليه و آله و صلم ) اشاره به ابى موسى اشعرى كرد و فرمود:آنان قوم اين مرد هستند.

💡 محدث نورى در كتاب نجم الثاقب جنين بيان نموده است كه احمد به اسحق اشعرى،وكيل امام حسن عسكرى عليه السلام با كسب اجازه از امام، به بناى آن اقدام نمود و به ايندليل، ساختمان آن در اواسط قرن سوم ينا شده است.

💡 همچنين نويسنده تاريخ قم گويد: از ديگر مفاخر اشعريان اين است كه موسى بن عبداللهبن سعد اشعرى نخستين كسى بود كه در قم، اظهار مذهب شيعه كرد تا ديگر مردم قم بهاو اقتدا كردند. (40)

💡 وقتى كه ابوموسى اشعرى در مكه متوجه لعن على (عليه السلام ) گرديد، طى نامه اىبه امام نوشت: به من خبر رسيده كه تو در نماز مرا لعن مى كنى و مردمجاهل پشت سر تو نيز آمين مى گويند و من همان سخن موسى پيغمبر خدا را مى گويم:پروردگارا! به خاطر آنچه به من دادى شكر مى كنم پس هرگز پشتيبان مجرماننخواهم بود(978)

💡 دوّم: بسا هست توهمّ رود كه: (اين جماعت با نقل اين اخبار صريحه در مذهب اماميه چگونهاختيار مذهب ديگر كرده در اصول اشعرى يا معتزلى و در فروع مالكى يا حنفى يا شافعىيا حنبلى شدند و اصول و فروع خود را از آنها اخذ كردند و از اين جماعت كه ايشان را اماممى دانند چيزى نگيرند و به ايشان اقتدا نكنند؟)