لفظ مفرد کلی ذاتی

[ویکی فقه] لفظ مفرد کلی ذاتی، به معنای لفظ کلیِ بیانگرِ تمام یا بعض ذاتیات شئ است.
ابن سینا در منطق شفا، برای لفظ کلی، نسبت به حکایتگری از ماهیت شئ یا اشیاء، ۳ قسم تصویر می کند:۱. لفظ کلیِ بیانگرِ تمام ذاتیات یک شئ یا اشیاء؛۲. لفظ کلیِ بیانگرِ بعضی از ذاتیات شئ؛۳. لفظ کلیِ بیانگرِ امور خارج از ذات شئ و عارض بر آن.ایشان از دو قسم اول به «لفظ مفرد کلی ذاتی» تعبیر می کند، و قسم سوم را «لفظ مفرد کلی عَرَضی» می نامد. و لفظ مفرد کلی ذاتی را اگر بر تمام ماهیت شئ دلالت کند، «لفظ ذاتی دالّ بر ماهیت»، و اگر بر تمام ماهیت دلالت نکند (بلکه بر بعض ماهیت دلالت کند)، «لفظ ذاتی غیر دالّ بر ماهیت» می نامد.مصداق لفظ ذاتی دالّ بر ماهیت، «نوع» است و مصداق لفظ ذاتی غیر دالّ بر ماهیت، «جنس» و «فصل» است. و هر یک از «عَرَض خاص» و «عَرَض عام»، مصداق لفظ مفرد کلی عَرَضی هستند.
مستندات مقاله
در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است: • ابن سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق).• فخرالدین رازی، محمد بن عمر، المحصول فی علم اصول الفقه.
۱. ↑ ابن سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۱، ص۳۰-۳۳.۲. ↑ فخرالدین رازی، محمد بن عمر، المحصول فی علم اصول الفقه، ج۱، ص۲۲۱.
...

💡 و در اين كه ضمير جمع را به كلمه (من ) برگردانيد و فرمود: (راوا ما يوعدون )،با اين كه كلمه (من ) مفرد است، جانب معناى آن را رعايت كرد، همچنان كه اگر ضميرمفرد به او برگردانيد، و فرمود (فليمددله ) جانب لفظ آن را رعايت فرمود.

💡 (يسجرون ) از ماده (سجر) (بر وزن فجر) به گفته راغب در مفردات به معنى برافروختن آتش و شعله ور ساختن آن است، و به گفته جمعى ديگر از ارباب لغت و مفسرانبه معنى پر كردن تنور از آتش ‍ است.

💡 1 - (شيع ) جمع (شيعه ) به جمعيت و گروهى گفته مى شود كه داراى خط مشتركىهستند، (راغب ) در كتاب مفردات مى گويد: (شيع از ماده شياع به معنى (انتشار وتقويت ) است، و شاع الخبر هنگامى گفته مى شود كه خبرى متعدد و قوى شود و شاعالقوم هنگامى گفته مى شود كه جمعيتى منتشر و فراوان گردند، و (شيعه ) بهكسانى مى گويند كه انسان بوسيله آنها قوى مى شود).

💡 منظور از اينكه (طير فوق انسان ها باشند) اين است كه بالاى سر انسان در هوا پروازمـى كـنـنـد، و مـنـظور از كلمه (صافات ) و كلمه (يقبضن ) اين است كه مرغان در هوابـال خـود را بـاز مـى كنند، و سپس مى بندند، و اگر اين دو كلمه را به صيغه جمع آورد،با اينكه سخن از طير - مفرد - داشت نه طيور، بدان جهت بود كه مراد از كلمه (طير)جنس مرغان است، نه يك مرغ.

💡 1 سر افراد ضمير در اياك اين است كه خداى سبحان شريكى ندارد و براساس ادب توحيدى و بر خلاف آداب و تشريفات عرفى ضمير را مفرد مى آوريم (اياك )نه جمع (اياكم ) تا موهم شرك نباشد.

💡 در مفردات مى گويد: (غمره ) آب زياد است كه بستر آن پيدا نباشد، و اين چنين آبىمثل شده براى جهالتى كه صاحبش را فرا گرفته باشد. در اين آيه تهديدى است بهعذاب. قبلا هم اشاره شد كه يكى از سنت هاى خداى تعالى مجازات به عذاب بعد ازتكذيب رسالت است، و اگر كلمه (حين ) را نكره آورده براى اشاره به اين است كهعذاب موعود ناگهانى و بى خبر مى رسد.