قرمطیان بحرین و فاطمیان

[ویکی نور] قرمطیان بحرین و فاطمیان، از آثار خاورشناس مشهور هلندی میخائل یان دِخویه (1836- 1909م) است که آن را دکتر محمد باقر امیرخانی از زبان فرانسه به فارسی ترجمه کرده است. در این اثر، پیدایش، تحول و تاریخ و باورهای فرقه مذهبی، سیاسی و مرموز قرمطیان بحرین و ارتباط آنان با دولت فاطمیان مورد بررسی قرار گرفته است.
کتاب مشتمل بر یادداشت مترجم، پیشگفتار مؤلف و متن اصلی با همان عنوان اصلی کتاب (قرمطیان بحرین و فاطمیان) است. در آخر نیز بخشی با عنوان ضمایم آمده است.
یکی از نقاط ضعف مهم این نوشتار تقسیم نشدن مطالب به بخش و فصل و در نتیجه نداشتن عناوین فرعی است به طوری که برای بیش از صد صفحه فقط یک عنوان آورده و این عنوان هم همان عنوان اصلی کتاب استو این اشکال مهمّ، باعث ابهام و نارسایی کتاب و حیرت خواننده شده است.
درباره روش و محتوای این اثر چند نکته گفتنی است:
پاورقی های کتاب به صورت یکجا در انتهای کتاب آمده است. مترجم در مواردی در پاورقی ها مطالبی افزوده که با علامت اختصاری «م» مشخص شده است. مترجم گاه مطالب انتقادی هم در پی نوشت ها آورده؛ به عنوان مثال در جایی که نویسنده مطلبی از ناصر خسرو نقل کرده، مترجم نوشته است که دخویه این عبارت را درست ترجمه نکرده است؛ ظاهراً منظور مترجم این است که دخویه با آنکه با زبان فارسی آشناست ولی مقصود ناصر خسرو را در زبان فارسی درنیافته و نتوانسته آن را به فرانسه بخوبی برساند. همین طور در مواردی دیگر اشکالاتی از مترجم بر مطالب کتاب ذکر شده

💡 وی در تلاش بود تا با یعقوب لیث صفاری و قرمطیان علیه عباسیان رابطه بر قرار کند که موفق نشد. قیام او از سال ۲۵۵ ه‍.ق در بصره به مدت ۱۵ سال دستگاه حکومتی را در گیر خود کرد. او زنگی‌هایی که در کارگاه‌های استخراج نمک در نزدیک بصره کار می‌کردند و بعنوان زنج (زنگی) خوانده می‌شدند را متحد ساخت و به آنها وعده داده بود که آنها را آزاد خواهد ساخت. این شورش به قدری توسعه یافت که بصره تا حوالی بغداد چندین بار دچار ناامنی گشت و رفت و آمد در سراسر بین النهرین جنوبی مختل شد. پیش از این تاریخ نیز بردگان سیاه در سال ۷۵ ه‍.ق در مدینه قیام کردند ولی توسط حجاج ابن یوسف ثقفی سرکوب شدند و همچنین در سال ۱۴۰ ه‍.ق در مدینه قیام کردند و حتی والی مدینه را از شهر بیرون کردند اما سرانجام سرکوب و پراکنده شدند

💡 غارت مکه در پی شور و هیجان هزار ساله قرمطیان بر سر اتصال زحل و مشتری در سال ۹۲۸ صورت گرفت. بحرین مقر مهدی خلیفه قرمتی از اصفهان شد که شریعت را لغو کرد. مهدی جدید نیز قبله نماز را از مکه به قبله آتش تغییر داد که این عمل مخصوصاً زرتشتی بود. برخی از پژوهشگران بر این باورند که «ممکن است در آغاز اصلاً اسماعیلی نبوده باشند و رفتار و آداب و رسوم آنان این باور را پذیرفته است که آنان نه تنها بدعت‌گذار بلکه از دشمنان سرسخت اسلام بوده‌اند».