«عیون الاثر» به معنای «چشمههای آثار» یا «برگزیدهترین و ارزشمندترین گزارشها» است. این عنوان به کتابی با نام کامل «عیون الأثر فی فنون المغازی و الشمائل و السیر» اشاره دارد. این اثر نوشته ابن سید الناس (درگذشته ۷۳۴ هجری) است که از منابع مهم سیره و مغازی به شمار میرود. مؤلف در این کتاب، بهترین و معتبرترین بخشهای کتابهای پیشین سیره را گزینش کرده است. او رویدادها را به ترتیب تاریخی تنظیم کرده و آنها را به صورت منظم و پیوسته آورده است. منابعی چون سیره ابن اسحاق، مغازی واقدی و طبقات ابن سعد در تدوین این کتاب مورد استفاده قرار گرفتهاند. همچنین از صحاح سته و آثار حدیثی دیگر نیز بهره برده شده است. ابن سید الناس تنها به نقل روایت بسنده نکرده، بلکه به تحلیل و بررسی آنها نیز پرداخته است. وی از نقل روایات ضعیف پرهیز کرده و درستی یا نادرستی مطالب را با استدلال بیان کرده است. از این رو، «عیون الاثر» به معنای گزیدهای دقیق، معتبر و تحلیلی از منابع تاریخی و سیره پیامبر اسلام (ص) محسوب میشود.
عیون الاثر
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] عیون الاثر فی فنون المغازی و الشمائل و السیر نوشته ابن سید الناس (م 734) از منابع سیره و مغازی است.
بنا به گفته مؤلف، این مجموعه گزیده ای از بهترین قسمت های مندرج در کتب سیره است که آنها را به ترتیب تاریخ وقوع حوادث به دنبال هم قرار داده و بدین منظور از از آثار بسیاری در تدوین آن بهره برده است.
سیره ابن اسحاق، مغازی واقدی، طبقات ابن سعد، صحاح سته و معجم طبرانی از جمله منابع این کتابند. ابن سید الناس علاوه بر نقل و شرح حوادث، آنها را تحلیل نیز کرده است. وی از نقل مطالب ضعیف دوری گزیده و بر صحت یک موضوع و یا رد آن استدلال کرده است.
دیگران بر این کتاب شروحی نوشته اند از جمله عزالدین محمد بن ابوبکر بن جماعه کنانی (م 819) و برهان الدین ابراهیم بن محمد بن خلیل طرابلسی معروف به سبط ابن العجمی است که نام کتابش نور النبراس است.
مطالعه کتاب عیون الأثر در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور
