«خایه نهادن» عبارت است از عملی که در اصل در معنای حیوانی به کار رفته و به تخمگذاری مرغ اشاره دارد؛ به عبارت دیگر، مرغ در جایی که مناسب بداند تخم میگذارد. این عبارت در متون قدیمی مانند «غیاثاللغات» و «آنندراج» ذکر شده و کاربرد اولیه آن کاملاً طبیعی و مربوط به رفتار حیوانات است. در معنای استعاری و مجازی، «خایه نهادن» به کارهای بد و شنیعی گفته میشود که باعث آزار، بیم و هلاکت دیگران شود و بار منفی اخلاقی و اجتماعی دارد. در برخی منابع، این واژه به معنای ترسیدن نیز به کار رفته و بیانگر حالت اضطراب یا هراس فرد است. علاوه بر آن، «خایه نهادن» میتواند به معنای خجالت کشیدن، پشیمان شدن و احساس ذلت نیز باشد و نشاندهنده حالت انفعال و شرمندگی فرد است. این تنوع معانی نشان میدهد که واژه از یک رفتار طبیعی حیوانی به صورت استعاری و مجازی وارد زبان فارسی شده و کاربرد ادبی و اخلاقی یافته است. در متون ادبی و نثر کهن، «خایه نهادن» بیشتر برای توصیف حالتهای منفی اخلاقی و رفتاری افراد یا واکنشهای احساسی به کار رفته است.
خایه نهادن
لغت نامه دهخدا
خایه نهادن. [ ی َ / ی ِ ن ِ / ن َ دَ ] ( مص مرکب ) بیضه دادن مرغ. ( غیاث اللغات ). تخم گذاردن:
همچو مرغی که هرزه گرد افتد
نیست جایی که خایه ای ننهاد.سلیم ( از آنندراج ).|| کار بد و شنیعی باشد که باعث آزار و بیم و هلاکت گردد. ( برهان قاطع ) ( غیاث اللغات ) ( ناظم الاطباء ). || ترسیدن. ( غیاث اللغات ). || خجالت کشیدن و ذلیل و پشیمان شدن. ( آنندراج ).
فرهنگ فارسی
بیضه دادن مرغ تخم گذاردن
