تلازم بین

[ویکی فقه] تلازم بَیِّن یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای انتقال از هریک از لازم و ملزوم به دیگری از طریق لزوم بَیِّن است.
«تلازم» خصوصیتی بین دو چیز است که هر یک دیگری را لازم سازد؛ یعنی هر یک پل یا مسیری حتمی برای رسیدن به دیگری باشد، به گونه ای که (دو ظرف ملازمه) از هم جدا نباشند و یکی بدون دیگری یافت نشود. تلازم یا ملازمه به معنای لزوم طرفینی میان دو چیز است؛ پس گزیری از بیان معنای لزوم و لزوم بَیِّن نیست. از سوی دیگر، برای شناخت معنای لازم، ابتدا باید عَرَضی را شناخت.
توضیح عرضی
عرضی در مقابل ذاتی؛ آن چیزی است که خارج از ذات موضوع قرار دارد و بر موضوع حمل می شود؛ یعنی بعد از تقوّم موضوع به جمیع ذاتیاتش بر آن عارض می شود؛ مثل: ضاحک که بر انسان عارض می شود. عرضی یا لازم است یا مفارق. عرضی لازم، نوعی از عرضی است که انفکاک آن از موضوعش ممتنع باشد و تقسیم می شود به لازم ماهیت (مثل زوجیت برای چهار)، لازم وجود خارجی (مثل سیاهی برای زنگی) و لازم وجود ذهنی (مثل نوعیت برای انسان کلی در ذهن). عَرَضی مفارق، نوعی از عرضی است که انفکاک آن از موضوعش (در ظرف لزوم) ممتنع نیست؛ یعنی بالقوه، امکان انفکاک دارد، هر چند بالفعل منفک نباشد (ما لا یمتنع انفکاکه عقلاً عن موضوعه).
اقسام لازم
لازم نیز بردو قسم است:۱. لازم بَیِّن؛۲. لازم غیر بَیِّن.
← لازم بَیِّن
...

💡 تلازم فوق، اعتقاد مشركان را درباره جدايى خالقيت از ربوبيتابطال مى كند. آنان مى پنداشتند: ارباب متعدد و متفرق مدبران امور جزئى عالم هستند و ازاين رو مجسمه رب هاى جزئى را به عنوان شفيع و مقرب مى پرستيدند؛غافل از اين كه تنها موجودى شايسته ربوبيت است كه خالق مربوبها باشد و آن فقطخداست.

💡 جمله (الذى خلقكم والذين من قبلكم ) كه صفت رب است بيانگر تلازم ناگسستنى ميانربوبيت و خالقيت است. اين تلازم، چنانكه در تفسير سوره حمد گذشت (907) از دو راهقابل تبيين است:

💡 قرآن عدم تلازم مقدم و تالى را اين گونه بيان مى كند: منشاء اين گمان جاهلى هدايت نيافتن به راه مستقيمى است كه خداوند به آن هدايت كرده، نيز راه يافتن به خيرى است كه به آن فرا خوانده است؛ اءفمن اءسس بنيانه على تقوى من الله و رضوان خير اءم من اءسس بنيانه على شفا جرف فانهار به فى نار جهنم و الله لا يهدى القوم الظالمين. (335)