بهجه المجالس و انس المجالس و شحذ الذاهن و الهاجس

کتاب «بهجة المجالس و أنس المجالس و شحذ الذهن و الهاجس» اثری ادبی و اخلاقی به زبان عربی است که توسط ادیب اندلسی، ابو عمر یوسف بن عبد الله بن محمد بن عبد البر قرطبی، معروف به ابن عبد البر، تألیف شده است. این کتاب یکی از آثار مهم ادبیات اندلس به شمار می‌آید و در آن مجموعه‌ای گسترده از امثال رایج، اشعار نادر، حکایت‌های ظریف و سخنان حکیمان گردآوری شده است تا ذهن خواننده را تقویت کرده و روح او را با حکمت و ادب آشنا سازد. هدف اصلی نویسنده از نگارش این اثر، زنده کردن دل‌ها، تیز کردن اندیشه‌ها و سوق دادن انسان به سوی فضایل اخلاقی و دور کردن او از زشتی‌ها و رفتارهای ناپسند بوده است. ابن عبد البر در این کتاب علاوه بر نقل اشعار شاعران اندلس، که بسیاری از آن‌ها در منابع دیگر یافت نمی‌شود، اشعاری از شاعران مشرق زمین را نیز آورده که گاه در منابع شرقی نیز ثبت نشده‌اند. این ویژگی باعث شده است که کتاب جایگاه ویژه‌ای در حفظ و انتقال میراث ادبی و فرهنگی جهان اسلام داشته باشد. ساختار کتاب شامل یک مقدمه و ۱۳۲ باب است که هر باب به موضوعی خاص اختصاص دارد و با آیات قرآن و احادیث مرتبط با آن موضوع آغاز می‌شود. پس از آن، اشعار عربی و سپس گفته‌های حکیمان و دانشمندان از فرهنگ‌های مختلف مانند ایرانی، یونانی و هندی در همان زمینه آورده شده است. این شیوه تنظیم باعث شده که کتاب هم جنبه دینی داشته باشد و هم جنبه ادبی و اخلاقی آن تقویت شود. اهمیت این اثر در آن است که یکی از منابع مهم شناخت ادبیات و فرهنگ اندلس در قرون چهارم و پنجم هجری به شمار می‌رود. به طور کلی، این کتاب مجموعه‌ای جامع از حکمت، ادب و اخلاق است که با هدف پرورش اندیشه و تهذیب نفس انسان گردآوری شده است.