امتثال اجمالی

[ویکی فقه] امتثال اجمالی، قطع به امتثال از طریق عمل به همه احتمالات در متعلق تکلیف است.
امتثال اجمالی، مقابل امتثال تفصیلی است و به امتثالی گفته می شود که متعلق تکلیف برای مکلف، به اجمال، معلوم یا مظنون می باشد؛ به این معنا که مکلف، به طور معین نمی داند «مکلفٌ به» کدام است و در این باره دو یا چند احتمال می دهد، و برای این که علم اجمالی پیدا کند که با دستور مولا موافقت کرده، همه محتملات را انجام می دهد. چنین امتثالی در حقیقت، همان انجام «مکلفٌ به» از راه احتیاط است. بنابراین، در امتثال اجمالی هر چند متعلق تکلیف به طور مشخص (بعینه) برای مکلف روشن نیست، اما با انجام همه محتملات، علم پیدا می کند که «مکلف به» واقعی را انجام داده است.
← مثال
۱. ↑ المحکم فی اصول الفقه، حکیم، محمد سعید، ج۳، ص۱۰۶.
فرهنگ نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۲۴۴، برگرفته از مقاله «امتثال اجمالی».
...

💡 گفت: من خداى او هستم و او بنده خالص منست. وسالهاست كه مرا اطاعت مى كند و يك عمراست كه مرا مى پرستد، و اوامر مرا امتثال مى كرده.

💡 چون شنید ابن یمین فرمان سلطان خرد نفس سرکش امتثال از کام و از ناکام کرد

💡 پس تقوا عبارت شد از امتثال او امر خداى تعالى، و اجتناب از آنچه كه از ارتكاب آن نهىفرموده، و شكر در برابر نعمتهايش و صبر در هنگام ابتلاء به بلايش كه برگشت ايندوتاى اخير به يكى است، و آن همان شكرگزارى است. چون (شكر) عبارت است ازاينكه انسان هر چيزى را در جاى خود قرار دهد، و صبر در هنگام برخورد با بلاى خدائىيكى از مصاديق اين معنا است. پس صبر هم شكر است.

💡 پس از آن نيز چندين بار درباره نگارش مقدّمه مزبور، همين سخن را تكرار فرمود. و من همخود را آماده كرده بودم كه امر او را امتثال كنم. خلاصه آن را شفاهاً به عرضش رساندم ورضايتش را جلب كردم به طورى كه آنچه گفتم اعجابش را برانگيخت، ولى بعد سانحهفقدان او پيش آمد؛ سانحه اى كه سراسر لبنان را در غم و اندوه فرو برد و در اخلاق واقتصاد و سياست كشور اثرى بجاى گذاشت كه تاريخ اين مرز و بوم كمتر به ياد دارد

💡 تا صبح و شام و روز و شب و سال و مه بود کار فلک مباد بجز امتثال شاه

💡 گردون چو دام ساخت چه درمان جز انقیاد ایزد چو حکم کرد چه چاره جز امتثال