الانسان بین الجبر و التفویض
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] الإنسان بین الجبر و التفویض، اثر سید کمال حیدری، رسالهای است مختصر پیرامون سه دیدگاه «جبر»، «تفویض» و «الأمر بین الأمرین».
کتاب در یک تمهید و سه فصل، تنظیم شده است. نویسنده در ابتدا، به بحث پیرامون دیدگاههای موجود در رابطه با افعال طبیعی و اختیاری پرداخته و سپس ضمن تشریح نظریه جبر و تفویض، به تبیین نظریه الأمر بین الأمرین همت نهاده است.
در تمهید، بهمنظور تحدید و مشخص شدن معنای خلق در توحید خالقی، ابتدا بحثی لغوی و اصطلاحی پیرامون این واژه صورت گرفته و سپس به تبیین این موضوع پرداخته شده است ه آیا «الخلق» صفت ذات برای خداوند است یا صفت فعل. در پایان نیز محل نزاع و موضوع کتاب چنین تبیین شده است: معنای توحید خالقی آن است که حقیقتا مؤثری در وجود غیر از خدای متعال وجود ندارد، اما از طرفی انسان بهواسطه وجدان و از خلال شواهد حسی، درمییابد که در عالم هستی، فواعل، اسباب و عوامل دیگری نیز وجود داشته و از طرفی برخی از نصوص قرآنی، تأثیراتی را به غیر خداوند سبحان، نسبت دادهاند. حال این سؤال مطرح میشود که آیا خالقیت (به معنای تأثیر عام نه خصوص ایجاد از عدم) منحصر در خدای متعال است یا اینکه فاعلهای دیگر نیز مؤثر هستند؟.
در فصل نخست، به معرفی دیدگاههای فکری پیرامون فاعلهای طبیعی و نظام مادی، پرداخته شده و در این زمینه، دیدگاه متفکران اشعری، معتزلی و امامیه درباره عوامل طبیعی معرفی شده و در فصل دوم نیز، بر همین اساس، بهمنظور بررسی دیدگاههای فکری در خصوص افعال اختیاری، به بحث پیرامون نظریه جبر، تفویض و الأمر بین الأمرین، پرداخته شده است.
در فصل سوم، به تفسیر نظریه الأمر بین الأمرین پرداخته شده و در این رابطه، به دو قرائت، اشاره شده است: اول قرائتی است که نویسنده از خلال افاضه سید خویی و بیان سید صدر آن را تبیین نموده است؛ بدین بیان که انسان با تمام قوت، سلطنت، اراده، اختیار و قدرتی که دارد، مخلوق خداوند بوده و استفاده وی از این قدرت، حدوثا و بقائا، محتاج خداوند است و این بدان معناست که انسان قدرت و اختیار داشته و از طرف خدا، مجبور به چیزی نیست.
قرائت دوم، شکل گرفته از تفکرات مکتب حکمت متعالیه بوده که بر اساس فلسفه مشاء شده است. در این قرائت، فعل، همان طور که مباشرتا و حقیقتا به فاعل انسانی نسبت داده شده، دقیقا به همان نحوه، به خداوند استناد داده شده است، اما با حفظ جهت؛ با این توضیح که هر فعلی دارای دو جهت است: جهت وجود و جهتی که از آن، عناوین طاعت و معصیت، قبح و حسن و... اخذ میگردد.
جمله سازی با الانسان بین الجبر و التفویض
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 و همچنين است قول خداى تعالى: و العصر ان الانسان لفى خسر الا الذين امنوا وعملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصو بالصبر سوگند به عصرهمانا همه انسان ها در زيانكارى، مى باشند مگر كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايستهو نيك كنند، و سفارش به راستى و درستى و سفارش به شكيبائى نمايند. بيرون بودناز زيان نيز به شروط اربعه مى باشد: ايمان،عمل صالح، وصيت به حق و وصيت به صبر.
💡 اءوَلا يَذكُر الانسان اءنّا خَلقناه من قَبل و لم يَكُ شَيئا(28) آيا كسى كه معادرا باور ندارد به ياد ندارد كه ما از اوّل او را آفريديم در حالى كه هيچ نبود؟
💡 ترجمان قرآن، كشاف حقائق امام صادق عليه السلام به زيد شحام كه از آن جناب درمعنى كريمه فلينظر الانسان الى طعامه پرسيد: ما طهامه ؟
💡 و ماذكره ايضا صحيح باعتبار فناء المظهر فى الظاهر، فمقام الرحمانية هو مقام الاليهة،بهذاالنظر، كما قال الله تعالى (قل ادعوالله او دعو الرحمن ايا ما تدعوا فله الاسماءالحسنى (275))، و قال تعالى: (الرحمن علم القرآن خلق الانسان (276)) وقال تعالى: (و الهكم اله واحد الا هو الرحمن الرحيم (277)).
💡 اما شهوت عملى كه عمده ترين عامل انكار معاد است، براى آنكه راه فجور را پيش روىتبهكار بگشايد قيامت را از ريشه انكار مى كند:(بل يريد الانسان ليفجر امامه # يسئل ايان يوم القيمه ). (465) پس همان گونه كهاعتقاد به قيامت، تنها يا مهمترين مانع تبهكارى است، عمده ترينعامل انكار قيامت نيز، اراده گناهكارى است؛ چون هر يك از اين دو، منافى ديگرى است و هريك از آنها كه قبلا حاصل، مانع تحقق ديگرى مى شود.
💡 262- (زقا)اى صاح تزعم العرب ان للموت طائر اًيصيح و يسمّونهالهامه و يقولون اذا قتل الانسان ولم يوخذ بثاره زقت هامته حتّى يثار.(شيخ عبّاس قمّىرحمه اللّه )