الاعلام بوفیات الاعلام
«الإعلام بوفیات الأعلام» نام کتابی تاریخی از محمد بن احمد بن عثمان ذهبی است که به ثبت و گردآوری تاریخ وفات بزرگان و شخصیتهای برجسته اسلامی میپردازد. این اثر که با تحقیق و تصحیح پژوهشگران منتشر شده، به ترتیب سالهای هجری تنظیم شده و نام افراد را از آغاز قرن اول تا قرن هشتم هجری ذکر میکند. عنوان کتاب به معنای «آگاه ساختن درباره درگذشت بزرگان» است و بر موضوع اصلی آن یعنی بیان زمان وفات چهرههای مشهور دلالت دارد. این کتاب با نام دیگر «درة التاریخ» نیز شناخته میشود. نویسنده در این اثر حدود سه هزار و پانصد نفر از علما، راویان و شخصیتهای تاریخی را بر اساس سال وفاتشان معرفی کرده است. روش کتاب بدین صورت است که تنها نام افراد و سال درگذشت آنان ذکر میشود و توضیح مفصل درباره زندگیشان ارائه نمیگردد. در مواردی خاص، اطلاعاتی مانند محل شهادت یا وفات، ماه درگذشت یا سن فرد هنگام وفات نیز بیان شده است. این اثر به دلیل نظم تاریخی و دقت در ثبت سالها، منبعی مهم در مطالعات تاریخ اسلام به شمار میآید. همچنین در ویرایشهای جدید، فهرستهای گوناگونی برای دسترسی آسانتر به اطلاعات کتاب تهیه شده است. بنابراین، «الإعلام بوفیات الأعلام» کتابی مرجع در زمینه تاریخ وفات شخصیتهای برجسته اسلامی است که به صورت طبقهبندیشده بر اساس سال تنظیم شده است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] الإعلام بوفیات الأعلام، اثر محمد بن احمد بن عثمان ذهبی (متوفی 748ق)، با تحقیق مصطفی بن علی عوض و ربیع ابوبکر عبدالباقی، در موضوع تاریخ وفات جمعی از بزرگان است.
نام دیگر کتاب، «درة التاریخ» می باشد.
کتاب با مقدمه محقق آغاز و اسامی افراد که حدودا 3507 تن می باشند، بر حسب سال وفات ایشان، از سال اول هجری تا سال هفتصد و چهل هجری ذکر گردیده است.
در مقدمه محقق، ضمن اشاره به نام کتاب و تأیید نویسنده آن، به توضیح اقدامات تحقیقی صورت گرفته در کتاب پرداخته شده است. برخی از این اقدامات عبارتند از: توثیق افراد از مهم ترین منابع موثق و مورد اطمینان با بیان تصحیفات و تحریفات در صورت وجود؛ تبیین سال وفات افراد در صورت اختلاف؛ ذکر مراجعی که در توثیق شخص بر آنها اعتماد شده؛ تهیه فهرستی ابجدی که در آن سال وفات شخص و شماره ترجمه وی در کتاب تبیین شده است؛ تهیه فهرست سال ها و تهیه فهرست وقایع تاریخی همراه با ذکر سال آن.
نویسنده در کتاب، فقط به ذکر نام اشخاصی که در هر سال دار فانی را وداع گفته اند پرداخته و هیچ توضیح دیگری پیرامون ایشان، نداده است؛ مگر ذکر نام محل شهادت یا وفات افراد مانند: شهادت ابوسلمه بن عبدالاسد در سال دوم هجری در بدر، شهادت حضرت حمزه در سال سوم هجری در احد و وفات سعد بن خوله در سال ششم هجری در مکه و نیز ذکر ماه وفات یا شهادت افراد در برخی موارد همچون: خلیفه اول در ماه جمادی الآخره و یا سن افراد در هنگام وفات مانند: وفات ابوقحافه در سن 94 سالگی در سال چهاردهم هجری.