هوشنگ اعلم در سال ۱۳۰۷ شمسی در خانوادهای اهل دانش و فضیلت متولد شد. پدرش از نخستین فارغالتحصیلان دارالفنون بود. وی دانشهای نخستین را نزد پدر آموخت و در همان دوران با زبان فرانسه، ادبیات فارسی، خوشنویسی و سیاهقلم آشنا شد. سپس در یازدهسالگی وارد مدرسه شد و با تکیه بر دانش انباشتهاش، در محیط آموزشی درخشید.
زندگی هوشنگ اعلم از آشوبها و رویدادهای زمانه خود مصون نماند. همزمانی دوران دبیرستان او با رخدادهای سیاسی شهریور ۱۳۲۰ و تأثیرات جنگ جهانی دوم در ایران، از جمله شیوع فقر، قحطی و بیکاری بهویژه در میان تهیدستان، زندگی خانواده او را نیز تحتتأثیر قرار داد. وی پس از پایان دوره متوسطه، به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران راه یافت و این دوره را با موفقیت و افزودن بر گنجینه علمی خود سپری کرد و با تلاش بسیار، بورس تحصیلی در رشته زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه میشیگان را به دست آورد. او برای ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد کتابداری به دانشگاه هاروارد رفت و پس از بازگشت به ایران، به پژوهش و تدریس در فرهنگستان زبان ایران پرداخت.
پس از انقلاب اسلامی، همکاری خود را با دانشنامه جهان اسلام آغاز کرد و به عرصه دایرةالمعارفنویسی گام نهاد. دقت و وسواس علمی وی بهویژه در حوزه زبان، تسلط استادانه او بر زبانشناسی و کتابشناسی، آشنایی عمیق با متون ادبی فارسی و منابع دستاول در تاریخ علم و خواص دارویی گیاهان، او را در زمره برترین متخصصان این عرصه قرار داده است. مقالات او از دقیقترین نمونههای نوشتاری دایرةالمعارفی بهشمار میروند و حتی بهعنوان الگویی برای مقالهنویسی در این حوزه شناخته میشوند.
اَعلم، هوشنگ (تهران ۱۳۰۷ـ همان جا ۱۳۸۶ش)
ایران شناس و دانشنامه نویس و کتابدار ایرانی. پس از اتمام تحصیلات متوسطه، در ۱۳۲۹ش دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات فرانسه را در دانشگاه تهران و، همزمان، دورۀ کارشناسی آموزش زبان را در دانشگاه تربیت معلم تهران به پایان رساند و به تدریس در دبیرستان های ساری پرداخت. سپس به ایالات متحده رفت و در ۱۳۳۸ش از دانشگاه میشیگان به اخذ دانشنامۀ کارشناسی ارشد در رشتۀ زبان انگلیسی نائل آمد و به ایران بازگشت و به تدریس ادامه داد. از ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۱ش، به عضویت هیئت تحریریۀ ماهنامۀ فرهنگ، وابسته به وزارت آموزش و پرورش، درآمد. در ۱۳۴۱ش، به کتابخانۀ ملی ایران منتقل و مسئول مکاتبات خارجی و مبادلۀ بین المللی کتابخانه شد. در ۱۳۴۴ش، به ایالات متحده رفت و در ۱۳۴۶ش، به اخذ دانشنامۀ کارشناسی ارشد کتابداری از کالج سیمونز بوستون نائل آمد. از ۱۳۴۴ تا ۱۳۵۵ش در سمت فهرست نویس کتاب های فارسی و عربی در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه هاروارد خدمت کرد و در ۱۳۴۸ش از همین دانشگاه دکتری زبان شناسی و گویش شناسی ایرانی گرفت و به ایران بازگشت و از ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۵ش، پژوهشگر فرهنگستان زبان ایران شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی بیشتر به دانشنامه نویسی پرداخت و با دایرة المعارف ایرانیکا و دانشنامۀ جهان اسلام همکاری کرد. از اعلم مدخل های بسیاری در این دو دایرة المعارف چاپ شده است. از آثار اوست: واژه های کتابداری، جستارهایی در تاریخ علوم دوره اسلامی، مقالات چاپ شده در دانشنامۀ جهان اسلام، مجلدات اول تا پنجم، افغانستان (مجموعه مقالات) ترجمۀ سعید ارباب شیرانی و هوشنگ اعلم، تنوع زیستی گونه های گیاهی ایران تألیف احمد قهرمان و فریده عطار ترجمه به انگلیسی.
[ویکی نور] «هوشنگ اعلم» در سال 1307ش در خاندانی از اهل علم و فضل زاده شد. پدرش از نخستین فارغ التحصیلان دارالفنون بود. وی تعلیمات اولیه را نزد پدر فراگرفت و آن جا بود که با زبان فرانسه، زبان و ادبیات فارسی، خوشنویسی و سیاه قلم آشنا شد. سپس در یازده سالگی پا به مدرسه گذاشت و با تکیه بر پشتوانه انبوه خود، در مدرسه درخشید. اما زندگی اعلم از تلاطمات و حوادث در امان نماند. مصادف شدن دوران دبیرستان او با حوادث سیاسی شهریور 1320 و سرایت عواقب جنگ جهانی دوم به ایران و شیوع فقر و قحطی و بیکاری به ویژه در میان طبقه فقیر، زندگی آنان را نیز تحت تأثیر قرار داد. وی پس از اتمام دوران متوسطه وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد و با موفقیت و اندوخته علمی این دوران را سپری کرد و با تلاش خود به اخذ بورس تحصیلی در دانشگاه میشیگان در رشته زبان و ادبیات انگلیسی نائل شد. برای اخذ کارشناسی ارشد رشته کتابداری راهی دانشگاه هاروارد آمریکا شد و پس از بازگشت، به پژوهش و تدریس در فرهنگستان زبان ایران پرداخت.
پس از انقلاب اسلامی، همکاری با دانشنامه جهان اسلام و ورود به عرصه دایرة المعارف نگاری را آغاز نمود. دقت و وسواس علمی به خصوص در حوزه زبان و تسلط و استادی در حوزه زبانشناسی و کتابشناسی، احاطه بر متون ادب فارسی و منابع دست اول در حوزه تاریخ علم و خواص دارویی گیاهان، او را در زمره متخصصان برتر این حوزه و مقالات او از شمار دقیق ترین مقالات و حتی الگوی مقاله نویسی دایرة المعارفی جای داده است.
