استحسان ضرورت

[ویکی فقه] استحسان ضرورت عدول از حکم قیاس یا قاعده عام در مورد خاص، به سبب ضرورت است.
استحسان ضرورت، به معنای عدول از حکم قیاس به سبب ضرورت ایجاب کننده آن می باشد؛ برای مثال، از نظر اسلام نگاه به بدن نامحرم و لمس کردن آن حرام است، اما اگر ضرورت ایجاب کند می توان بر خلاف این حکم رفتار نمود؛ برای مثال، پزشک جراح و قابله مجازند به هنگام ضرورت، به بدن نامحرم نگاه کرده یا آن را لمس نمایند.
← تعریف کتاب اصول الفقه
۱. ↑ اصول الفقه الاسلامی، زحیلی، وهبه، ج۲، ص۷۴۵. ۲. ↑ الوجیز فی اصول الفقه، زحیلی، وهبه، ص۸۸. ۳. ↑ اصول الفقه، ابو زهره، محمد، ص۲۴۹. ۴. ↑ مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه، محمدی، ابوالحسن، ص۲۴۴. ۵. ↑ لاجتهاد اصوله و احکامه، بحرالعلوم، محمد، اص۱۰۴.
منبع
فرهنگ نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۱۵۵، برگرفته از مقاله «استحسان ضرورت».
...

💡 و دواليبى استحسان را اين چنين تعريف كرده است: استحسان انتخاب، حكمى است مخالفحكم شناخته شده در قياس كه يا به لحاظ برترىدليل و برهان آن صادر مى شود، و يا اينكه مصلحت جنين اقتضا مى كند، يا اينكه موجب دفعحرج مى گردد. آنگاه تعريف آن را در مذهب ابو حنيفه آورده كه گفته است:

💡 روايت دوم از امام صادق - عليه السلام - نقل شده كه فرموده است:انفال و برائت، يك سوره هستند (الانفال و البرائة واحد) ناگفته نماند كه هر دو حديثبه لفظ (روى ) است. باقى اقوال، احوال به طوراحتمال و استحسان مى باشد. اما ظاهرا علت اصلى همان تعبد باشد كهرسول خدا - صلى الله عليه و آله - آن را در اول سوره برائت، نفرموده است.

💡 استحسان، رويگردانيدن از حكم مساله، به حكم ديگر است در موارد مشابه به خاطردليل قويترى كه چنين عدولى را ايجاب مى كند.

💡 اما شيعيان به متابعت از ائمه اهل بيت عليهم السّلامقائل به حجيت استحسان نبوده و ادله اى را كه قائلين به حجيت آن ارائه مى دهند، يا از حيثدلالت و يا از جهت سند تام نمى دانند.

💡 با توضيحى كه گذشت روشن شد كه چرا شيعيان قياس يا استحسانات عقلى يا مصالحمرسله و يا فتح و سدّ ذرايع را حجّت ندانسته و از اين امور براى استنباط حكم شرعىاستفاده نمى كنند.