تَنوخ اتحادیهای باستانی از قبایل عرب پیش از اسلام بود که شامل چندین قبیلۀ بزرگ قحطانی و عدنانی میشد و بر پایهٔ سلسلهنسبی مشترک شکل گرفته بود. این اتحادیه، با هدف تأمین منافع و مصالح مشترک قبایل عضو، ایجاد همبستگی و همکاری میان آنان در منطقهٔ بحرین شکل گرفت و به مرور زمان به عنوان یکی از مهمترین پایههای هویت اجتماعی و سیاسی این قبایل شناخته شد. هرچند گزارشهای تاریخی در خصوص آغاز و جزئیات اولیهٔ این پیمان دارای تفاوت و گاه ناهماهنگی هستند، اما شواهد موجود از جمله کتیبههایی به زبانهای سبئی، یونانی، آرامی و سریانی و نیز نوشتههای بطلمیوس، صحت وجود و اهمیت این اتحاد را تأیید میکنند.
با توجه به اهمیت استراتژیک و سیاسی این اتحادیه، تنوخ نه تنها در ساماندهی روابط داخلی قبایل نقش مؤثری داشت، بلکه توانست به عنوان بستری برای هماهنگی و دفاع مشترک در برابر تهدیدهای خارجی عمل کند. این پیمان، با گذشت زمان، به نمادی از اتحاد و نسب مشترک میان قبایل تبدیل شد و در حافظهٔ جمعی آنان به عنوان پایهای برای حفظ انسجام اجتماعی و سیاسی باقی ماند. بررسی منابع اسلامی و تاریخی، هرچند که جزئیاتی متفاوت و گاه متناقض ارائه میدهند، نشان میدهد که تنوخ نقش کلیدی در تنظیم مناسبات اجتماعی و سیاسی قبایل عرب داشته است.
با بهرهگیری از شواهد باستانشناختی جدید و تحلیل منابع تاریخی موجود، میتوان مسیر تحولات تنوخ را در مناطق بحرین، بینالنهرین و شام دنبال کرد. این تحلیلها امکان بازسازی سیر تاریخی و فهم بهتر روابط میان قبایل عضو اتحادیه را فراهم میآورند و نشان میدهند که تنوخ نه تنها یک پیمان قبیلهای بوده، بلکه سازوکاری اجتماعی سیاسی بوده است که در تأمین امنیت و توسعهٔ جوامع عرب در دوران کهن نقش مهمی ایفا کرده است. به این ترتیب، مطالعهٔ دقیق این اتحادیه میتواند دریچهای نو به درک تاریخ اجتماعی و سیاسی عرب پیش از اسلام بگشاید.
