هپتال

هپتال. [ هَِ ] ( اِخ ) هفتال. هیتال. هیتل. هیطل. هپتالی. هفتالی. ج، هپتالان. هفتالان. هیاطلة. هپتالیان. هفتالیان. در بندهشن ایرانی: هفتالان. به ارمنی: هپتال. فارسی: هیتل. عربی: هیطل. مقایسه شود با بیلی بولتن شرقی، 4 و 6 ( 1932 )، ص 946 و مابعد. نام قومی است که در زمان پیروز پادشاه ساسانی از ایالت کانسوی چین، به نواحی تخارستان که تازه کیداریان از آنجا رفته بودند، هجوم آوردند و پیروز را مغلوب و اسیر ساختند. برای اطلاع بیشتر رجوع به کلمه هپتالیان شود. قوم هپتال را «هونهای سفید» نیز نامیده اند. اما نمیتوان حقیقةً آنها را از اقوام هون شمردزیر به روایت پروکوپیوس این طایفه از حیث سفیدی پوست و زندگی مدنی، با اقوام هون اختلاف داشتند. و نیز بنا بر قول مارکوارت ( ایرانشهر ص 55 یادداشت 8 ) ابتدا خیونیان به اسم «هون سفید» خوانده میشدند و این عنوان بعداً به هپتالیان اطلاق شده است. چند سکه از هفتالیان در دست است که روی آن خطوطی با حروف کوشانی، که از الفبای یونانی مشتق شده، منقوش است. چند سکه هم به خط هندی معروف به براهمی موجود است. ( ایران در زمان ساسانیان، کریستنسن، ترجمه رشید یاسمی ص 316 ).

این قوم را بعضی از ( هون ) دانسته اند ولی ظاهرا صحیح نیست. آنان در زمان پیروز ساسانی بنواحی طخارستان هجوم آوردند. پیروز با آنان جنگید ولی مغلوب و اسیر شد. سپس با ایشان آشتی کرد. این قوم نزد چینی ها موسوم به [ تیا ] و نزد رومیها [ افتالیت ] و ایرانیها [ هیتل ] و [ هیاطله ] نامیده اند.
هفتال هیتل

💡 این نبردها، درنهایت با پیروزی شاهنشاهی ساسانی و تجزیهٔ سرزمین هپتال‌ها به پایان رسید.

💡 جنگ‌های شاهنشاهی ساسانی و هپتالیان، مجموعه‌ای از درگیری‌ها میان، هپتال‌ها و ساسانیان است، که از قرن پنجم تا سال ۵۶۲ میلادی، در سرزمین‌های فرارود و خراسان جریان داشت.

💡 گذرگاه دربند باریکه‌ای سه کیلومتری در قفقاز شمالی در میان دریای خزر و کوه‌های قفقاز بود. این گذرگاه پس از پیروزی شاپور یکم بر اشکانی‌ها، تحت تسلط ساسانی‌ها قرار گرفت. در هنگامی که ساسانی‌ها مشغول جنگ با بیزانس‌ها و درگیری با هپتال‌ها بودند، قبیله‌های شمالی موفق به پیشروی در شمال شدند.

💡 در سال ۶۵۲ میلادی، ده سال بعد از جنگ نهاوند ماهوی سوری نیزک طرخان سرکردهٔ طوایف هپتالی طخارستان را به گرفتن یزدگرد، تشویق کرد.