متون تفسیری با رویکرد تفسیر بیانی
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اگر قرآن کریم به شیوه تحلیل ادبی بلاغی، تفسیر گردد به آن تفسیر بیانی اطلاق می شود. برخی از تفاسیر، دارای صبغه بیانی می باشند که در دو مرحله متون تفسیر سنتی و جدید مورد بررسی قرار می دهیم.
برخی از مهم ترین تفاسیر پیشین که به طور برجسته دارای صبغه بیانی اند عبارتند از:
← الکشاف
در سده چهاردهم هجری، هم زمان با اوج گیری نهضت بیداری مسلمانان، برخی از دانشمندان نواندیش و ژرف نگر در جهان اسلام با روی کردی تحلیل گرانه و نقّادانه، تفاسیری را بررسی کردند که با دیدگاه محدود فنّی به مباحث ادبی و بلاغی پرداخته و از اهداف نزول قرآن غافل ماندند. آنان شیوه ای نو را در تفسیر با تمرکز بر مقاصد نزول قرآن مشتمل بر ارائه راه حل های گوناگون برای مسائل و مشکلات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی بنیان نهادند. این مفسّران از یک سو، به قدر نیاز و ضرورت به مباحث ادبی و بیانی قرآن مبتنی بر میراث گذشتگان پرداختند و از سوی دیگر، با محور قرار دادن خودِ قرآن در کشف و راه یابی به اسلوب های بیانی آن به حوزه های جدید و مبانی نو در شناخت زبان قرآن نائل آمدند. این دانشمندان بر خلاف ادیبان و متکلّمان سده های نخستین، با نگرشی معتدل و نقّادانه به علوم ادبی و فنون بلاغی در پیِ شناختن و شناساندن قرآن بر محور ساختار زبانی و نظم بیانی و سیاق آیات و سُوَر آن و عمدتاً به دنبال دست یابی به اهداف نزول قرآن بودند. پیش گامان این روی کرد جدید، سیّد جمال الدین اسدآبادی (م. ۱۳۱۴ ق) و شیخ محمّد عبدُه (م. ۱۳۲۳ ق. ) بوده اند. (نیز برای نگاهی آسیب شناسانه به این گونه تفاسیر به این منبع رجوع کنید ).
متون تفسیری جدید
← تفسیر القرآن الحکیم
...
جمله سازی با متون تفسیری با رویکرد تفسیر بیانی
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 در اوستا، مادر اسفندیار، Hutaosā (در متون تفسیری پارسیگ: Hutōs، طبری نام وی را کُتوس و بلعمی، «خطوس» ثبت کردند) از خاندان نوذر است. در آیادگار، گشتاسب سخن از «هُتوس، خواهر و همسرم، که از من ۳۰ پسر بهدنیا آورده است» میکند. با این وجود، حقیقی، نام مادر اسفندیار را ناهید، دختر سزار (قیصر) «که گشتاسب شاه او را کتایون مینامد» ثبت کرده است. فردوسی و ثعالبی نام او را فقط کتایون میدانند. بنابر گزارش این دو، او دختر پادشاه روم بود و با گشتاسب ازدواج کرد، در حالی که گشتاسب از سرزمینش به «سرزمین سزار» تبعید شده بود.
💡 این حقیقت که متون تفسیری اوستایی، بهجای زبانهای تفسیری جوامع زرتشتی متأخر حفظ شدهاند، نشان میدهد که آنها بخشهایی از مطالعات مذهبی که توسط زرتشتیان آن دوره فراموششدهبود را بهصورت کلمه به کلمه بهخاطر میسپردند. در طول زمان، خود این متون، موضوع تفسیرها شدند.