سلطان ولد محمد بن محمد

[ویکی نور] بهاءالدّین سلطان ولد، عارف و شاعر قرن هفتم، فرزند جلال الدّین محمد مولوی می باشد. مادر وی گوهرخاتون، دختر شرف الدین لالای سمرقندی بود. سلطان ولد به مانند جدّش، لقب «بهاءالدین» داشت اما جدّش به «بهاء ولد» و او به «سلطان ولد» شهرت یافته است.
قرشی حنفی مصری مؤلف «الجواهر المضیئة» نام وی را احمد و ولادتش را در (620ق) ذکر کرده است؛ اما به روایت مشهور، محمد نام داشت و در (623ق) در لارَندة آسیای صغیر دیده به جهان گشود.
مولانا به او بسیار علاقه مند بود و وی را از لحاظ جسمی و روحی، شبیه ترین افراد به خود می شمرد. بهاءالدین ولد، مانند پدرش، به شمس تبریزی بسیار ارادت داشت و در سفری که برای دلجویی و آوردن وی به فرمان مولانا به دمشق رفت، از این شهر تا قونیه پیاده در رکاب شمس دوید و شمس را به شیخی خود برگزید. سلطان ولد با صلاح الدین زرکوب (متوفی 657ق) نیز مجالست داشت و با وجود عامی بودن صلاح الدین، به او ارادت می ورزید و برخی از دقایق عرفانی را از وی آموخت.
بهاءالدین دو کنیز به نام های نصرت خاتون و سنبله خاتون داشت که از اولی چلبی شمس الدین امیرعابد و از دومی چلبی صلاح الدین امیرزاهد و حسام الدین امیرواجد، زاده شدند.
بهاءالدین سلطان ولد به فارسی، عربی، ترکی و یونانی شعر می سرود و «ولد» تخلّص می کرد. در ولدنامه (ص394) تصریح کرده است که ترکی و رومی یونانی را درست نمی داند اما به فارسی و عربی بهتر سخن می گوید.
اندیشۀ او کم و بیش مانند پدرش بود، اما هیچ گاه به پایۀ کمال مولانا نرسید. سخنان بهاءالدین نیز بیان همان مطالب مولوی است؛ چنان که در ولدنامه (ص32) می گوید: می خواهد تا احوال مولانا و یاران او را به مریدان تفهیم کند. آثاری نیز که از او باقی مانده، به تقلید و پیروی از آثار مولاناست، چنان که خود در ولدنامه (ص43) و رَباب نامه (ص21) به این موضوع اشاره کرده است. این آثار عبارت اند از:

💡 از زندگی شمس تبریزی و احوال شخصی او تا آنگاه که مقالات شمس کشف شد، خبر مهمی در دست نبود. قدیمی‌ترین مدارک دربارهٔ شمس تبریزی، ابتدانامه سلطان ولد و رساله سپهسالار است که گفته «هیچ آفریده‌ای را بر حال شمس اطلاعی نبوده چون شهرت خود را پنهان می‌داشت و خویش را در پرده اسرار فرو می‌پیچید». در کتاب مقالات اگر چه شمس تبریزی به شرح احوال و معرفی پیشینه خود نپرداخته‌است اما می‌توان او را از میان توصیفات و خاطرات شناخت. توصیفاتی که او به مناسبت‌های گوناگون دربارهٔ افراد و اقوال مطرح می‌کند.

💡 بعد از مولانا، پیروان وی و حتی پسرش، سلطان ولد، از حسام‌الدین چلبی ـ محبوب‌ترین مرید و خلیفهٔ مولانا ـ پیروی کردند. پس از درگذشت حسام‌الدین پیروان خواستند که سلطان ولد بر مسند ارشاد نشیند. اما شیخ، کریم‌الدین بکتمر اوغلی را مرشد خویش قرار داد و هفت سال تحت تعلیم وی قرار گرفت. با مرگ او همهٔ مریدان مولانا، سلطان ولد را به ارشاد برگزیندند.