رقابت عباسیان و فاطمیان در سیادت بر حرمین شریفین قرن پنجم و ششم هجری

[ویکی نور] رقابت عباسیان و فاطمیان در سیادت بر حرمین شریفین (قرن پنجم و ششم هجری)، اثر سلیمان خرابشه، با ترجمه فارسی رسول جعفریان، پژوهشی است پیرامون رقابت ها و درگیری های میان عباسیان و فاطمیان مصر بر سر تسلط بر حرمین شریفین از نیمه دوم قرن پنجم هجری / یازدهم میلادی.
عنوان اصلی کتاب که در سال 1999م در شهر اربد در کشور اردن به چاپ رسیده، «التنافس السلجوقی - الفاطمی علی بلاد الحجاز و إمرة الحج»، نوشته کتاب دکتر سلیمان الخرابشه، استاد تاریخ دانشگاه یرموک است.
کتاب با مقدمه مترجم آغاز و مطالب در یازده عنوان تنظیم شده است.
نویسنده در ابتدا به تشریح موقعیت و اهمیت حجاز پرداخته و سپس به ترتیب وضعیت خلافت عباسی، دولت سلجوقی و دولت فاطمی و رقابت میان سلجوقیان و فاطمیان در امور مربوط به حج و تسلط بر حجاز را بررسی نموده است.
در مقدمه، توضیح مختصری پیرامون کتاب و موضوع آن، ارائه گردیده است.

💡 گفته می‌شود که شهر بغداد در ۳۰ ژوئیهٔ سال ۷۶۲ در کرانهٔ غربی رود دجله توسط عباسیان و در زمان خلیفه المنصور بنیاد شد، به هر رو نام این شهر در متون پیش از اسلام از جمله در تلمود یهودیان نیز ذکر شده‌است. از این رو شاید بغداد جدید در کنار شهر قدیمی بغداد که در ۵۰ مایلی شمال بابل واقع شده بود، ساخته شده‌است. این شهر جایگزین تیسفون پایتخت شاهنشاهی ایران و دمشق پایتخت امپراتوری اموی شد.

💡 خلفا هنگامی که در اواسط قرن هفتم هجری توانستند در مقابل سلجوقیان در حال ضعف و سقوط، استقلال عملی از خود نشان دهند به خود آمدند. با همزیستی ۱۳۰ساله عباسیان و سلجوقیان، شرایط مناسبی برای توسعه و تحول اسلام ایجاد شد و مفهوم «خلیفه ـ امام» در مقام رهبر روحانی و معنوی و مفهوم سلطان (در این مورد سلطان سلجوقی) به عنوان رهبر دنیوی و اجرایی برای شمار زیادی از مسلمانان مطرح شد.

💡 دشمنی میانِ عباسیان و علویان هنگامی برجسته شد که عباسیان بلافاصله پس از به قدرت رسیدن‌شان، شروع به آزار و اذیتِ بسیاری از حامیانِ سابقِ شیعه و علوی‌شان کردند و متعاقباً، سخنگویانِ تفسیری سنی از اسلام شدند.

💡 اهمیت این اصول، پس از روی‌کار آمدن عباسیان و سخت‌گیری بر علویان بیشتر شد و به این جهت، شیعیان برای جمع‌آوری و کتابت حدیث، انگیزه بیشتری پیدا کردند..

💡 به گزارش دانشنامهٔ جهان اسلام، بعد از بر سر کار آمدن عباسیان و انقراض امویان، شیعیانی که تا پیش از آن در کنار سران عباسی در مبارزه با امویان می‌جنگیدند، مورد غضب عباسیان قرار گرفتند.