بررسی ریشه های تاریخی تشیع در ایران

[ویکی نور] بررسی ریشه های تاریخی تشیع در ایران، اثر محمدعلی حاجیلو است که به زبان فارسی در عصر حاضر نوشته شده است. به گفته ی مؤلف کتاب، هدف وی از این تألیف نشان دادن بخشی از حیات مذهبی و دینی تاریخ ایران، نشان دادن ماهیت تشیع در ایران و بررسی وضعیت نفوذ تشیع در ایران در طی ده قرن تا دوران صفویه می باشد.
کتاب حاضر شامل یک مقدمه، دیباچه ای از مدیر مسئول مجمع جهانی شیعه شناسی، دیباچه ای از آقای محمد زارع، پیشگفتار مؤلف، سه بخش اصلی و نتیجه گیری و پیشنهادات است. سه بخش اصلی، به ترتیب مشتمل بر دو، پنج و دو فصل می باشد.
استاد محمدعلی حاجیلو، با بررسی عالمانه نظرات موجود درباره حیات مذهبی و دینی تاریخ ایران، ماهیت تشیع در ایران و بررسی وضعیت نفوذ تشیع در ایران در طی ده قرن تا دوران صفویه، به نقد آنها پرداخته است. علاوه بر ارائه اجمالی مباحث نظری در مورد خاستگاه تشیّع، سعی کرده است، حقیقت موضوع را از لابه لای مستندات تاریخی آشکار نماید. نویسنده کتاب تقریبا عمده عوامل گرایش ایرانیان به مکتب اهل بیت(ع) را به صورت مختصر بررسی نموده و هرکدام را در سیر تاریخی آن ارائه کرده است.
در بخش اول که موضوع آن خاستگاه تشیع است، از «تشیع و پیشینه آن»، «نقد آرای نویسندگان و مورخان درباره علل پیدایش تشیع»، «تشیع در بین ایرانیان در قرن اول هجری»، «کوفه و مدائن، پایگاه موالی و تشیع» و... سخن به میان آمده است.
بخشی از کلمات نویسنده در این بخش چنین است:

💡 در خصوص وجه تسمیه ملتکیه، غلامرضا جهانفر چنین استدلال می‌کند که با توجه به وجود حوضی در این مجموعه و انتساب آن به تکیه چهارمنار، حوض را «مال تکیه» می‌خواندند که به مرور زمان این مکان به «ملتکیه» تغییر شکل یافته است. با این حال، با بررسی ریشه‌های زبان‌شناختی واژه ملتکیه، این نظریه چندان قابل قبول به نظر نمی‌رسد.

💡 زیباکلام در مناظره‌ای با رهدار در دانشگاه صنعتی اصفهان به بررسی ریشه‌های ضدیت با آمریکا و آمریکا ستیزی در ایران پرداخت و از رضا شاه دفاع کرد و گفت: «مدیون چکمه‌های رضا شاهیم. من معتقدم تاریخ بهترین تعیین‌کننده است به شرطی که تحریف نشود؛ به نظر من رضا شاه خدمات زیادی را به ایران کرد»

💡 «بیضایی در این کتاب کوشیده است تا با جستجو در اسطوره‌های هندوایرانی، شهرزاد و دین‌آزاد و شهریار را با شهرناز و ارنواز و ضحاک (اژیدَهاک) تطبیق دهد.» با بررسی ریشه کتاب هزار و یک شب با ذکر شواهد و دلایل و مقایسهٔ نقل و ترجمه‌های موجود می‌نویسد:

💡 پس از توسعه هواکشت، به سرعت این روش به عنوان یک ابزار تحقیقاتی ارزشمند شناخته شد. هواکشت روشی غیرتهاجمی برای بررسی ریشه‌های در حال رشد ارائه داد. این فناوری جدید، همچنین به محققان اجازه داد از تعداد بیشتر و طیفی وسیع تر از پارامترهای تجربی در کارشان بهره گیرند.

💡 بلویلر هم چنین به بررسی مفهوم حماقت اخلاقی و ارتباط بین روان‌نژندی و الکلیسم پرداخت. او نیز مانند فروید معتقد بود جنسیت تأثیر شدیدی بر اضطراب دارد و هم چون فروید به بررسی ریشه‌های احساس گناه پرداخت و به مطالعه روندی که خود تغییر نامیده بود (برای مثال تغییر خلق از عشق به نفرت) دست زد.