ابن زیله ابومنصور حسین بن محمد اصفهانی
ابومنصور حسین بن محمد بن زیله اصفهانی (معروف به ابن زیله) از دانشمندان ایرانی قرن پنجم هجری قمری است؛ او در اصفهان زاده شد و در حدود سال ۴۴۰ ق درگذشته است. او فیلسوف، ریاضیدان و موسیقیدان بود و بهویژه در حوزه موسیقی نظری آثار مهمی دارد.
مهمترین نکات زندگی
محل زادگاهش اصفهان است؛ زمان دقیق تولدش معلوم نیست. او یکی از شاگردان برجسته ابوعلی سینا (شیخالرئیس) به شمار میرفته است. در منابع آمده است که او در سن نسبتاً جوانی درگذشته و هنگام مرگش بیش از حدّ پیر نبوده است؛ برخی نوشتهاند دوازده سال پس از فوت استادش بوده است. درباره اعتقادات دینی او، برخی گفتهاند زرتشتی بوده است، اما این مطلب از نظر تاریخی محلّ تردید است.
حوزههای فعالیت و آثار
او در فلسفه فعالیت داشته و به فلسفه استادش سینا پیروی کرده، اگرچه شاخهی مستقلی بنیان ننهاده است. وی به عنوان ریاضیدان نیز شناخته شده است. همچنین یکی از برجستهترین حوزههای کار او موسیقی است. او اثری با عنوان الکافی فی الموسیقی دارد که از مهمترین آثار نظری موسیقی در دوره اسلامی به شمار میآید.
برخی از آثار شناختهشده
«الاختصار من طبیعیات الشفا» — خلاصهای از «الشفا»ی ابنسینا.
«شرح رساله حیّ بن یقظان» — شرح اثر ابنسینا.
«الکافی فی الموسیقی» — اثر مهم موسیقی.
«المجموع فی الاهیات»، «کتاب فی النفس» و آثار دیگری که به وی منسوب شدهاند.
اهمیت و تأثیر
از آنجا که موسیقی در دوره اسلامی یکی از شاخههای علوم ریاضی به شمار میرفته است، کار ابن زیله در این زمینه بسیار مهم است و به گسترش نظریه موسیقی کمک کرده است. رابطه او با ابنسینا و نقشی که در شرحها و خلاصهها داشته، نشاندهنده تأثیر او در انتقال دانش فلسفه، حکمت و علوم عقلی است. آثارش بر موسیقی، بهویژه در ایران، در قرون بعد مورد مراجعه بودهاند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] ابن زیله ابومنصور حسین بن محمد اصفهانی، از دانشمندان اصفهان در قرن پنجم هجری و در فنون حکمت و موسیقی و ریاضی توانا بوده است.
ابومنصور حسین بن محمّد بن عمر بن زیله یا حسین بن طاهر بن زیله در فنون حکمت و موسیقی و ریاضی توانا بوده، و از شاگردان و مصاحبان شیخ الرّییس ابوعلی سینا در اصفهان به شمار می رفته، و در سال ۴۴۰ (و یا ۴۴۳ق) در سال های جوانی در اصفهان وفات نموده است. گویند او مجوسی بوده، حال آن که نام پدر و جدّش خلاف آن را ثابت می کند،
آثار و تالیفات
کتب زیر را از تالیفات وی ذکر می کنند:۱. الاختصار من طبیعیّات الشّفا.۲. تفسیر حیّ بن یقظان تالیف ابن سینا، که قدیمی ترین نسخه آن در کتابخانه احمد ثالث استانبول موجود است، و نسخه ای از آن هم در کتاب های اهدایی آقای مشکاه به دانشگاه تهران، و نسخه ای دیگر در کتابخانه مجلس موجود است، و یک بار هم در سال ۱۹۵۵م در مجلّه المجمع اسلامی العربی بدمشق به چاپ رسیده است.۳. الکافی فی الموسیقی، که قدیمی ترین نسخه آن در کتابخانه رضا رامپور هند موجود است، و نسخه ای کهن از آن در کتابخانه موزه بریتانیا نگهداری می شود. این کتاب در سال ۱۹۶۴ در قاهره به چاپ رسیده است.۴. المجموع فی الالهیّات که نسخه ای از آن در دارالکتب قاهره موجود است.۵. کتاب فی النّفس.
حاج سیدجوادی، کمال، کتاب اثرآفرینان یا نام آوران فرهنگ ایران، ص۵۰.
۱. ↑ حاج سیدجوادی، کمال، کتاب اثرآفرینان یا نام آوران فرهنگ ایران، ص۵۰.۲. ↑ دانش پژوه، محمدتقی، فهرست کتب اهدایی مشکاه به دانشگاه تهران، ج۳، ص۱۰۵.۳. ↑ دانش پژوه، محمدتقی، فهرست کتب اهدایی مشکاه به دانشگاه تهران، ج۳، ص۲۰۹.۴. ↑ فهرست کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ج۱۲، ص۲۲۶.۵. ↑ فهرست کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ج۳، ص۳۷۹.۶. ↑ فهرست کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ج۳، ص۲۵۷.۷. ↑ ابوالحسن بیهقی، علی بن زید، درّه الاخبار، ص۵۹.۸. ↑ خالقی، روح الله، تاریخ موسیقی نظامی ایران، ص۸۰.۹. ↑ حاج سیدجوادی، کمال، کتاب اثرآفرینان یا نام آوران فرهنگ ایران، ج۱، ص۱۱۴.۱۰. ↑ یارشاطر، احسان، دانشنامه ایران و اسلام، ج۴، ص۶۱۸-۶۱۹.۱۱. ↑ حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظّنون عن اسامی الکتب و الفنون، ص۸۶۲.
...