اقلیم پارس

[ویکی نور] اقلیم پارس آثار تاریخی و اماکن باستانی فارس، اثری ارزشمند به قلم سید محمدتقی ممصطفوی درباره سرزمین فارس به زبان فارسی است. این کتاب شامل شرح کلیه آثاری است که در تحقیقات باستان شناسی اخیر فارس مورد توجه بوده است. استاد علی اصغر حکمت درباره ارزش کتاب می نویسند: «امتیاز خاصی که این کتاب بدان ممتاز و موصوف است، آن است که اکتفا به تحقیقات گذشته اسلاف و مشاهدات سابقان نشده و آن چه که در زمان حاضر و حتی در حین تدوین کتاب اکتشاف شده و جدیدترین امور و تازه ترین مطالب را نشان می دهد».
کتاب مشتمل بر دو مقدمه ارزشمند به قلم علی اصغر حکمت و نویسنده، شش فصل، یک ذیل و یک ضمیمه است. به جز فصل ششم که از صفحات معدودی تشکیل شده، باقی فصول مفصل بوده و از دسته بندی های خوبی برخوردار است. در «ذیل»، مطالبی که نویسنده بعدها پس از نگارش متن کتاب بدست آورده، ذکر شده است. در «ضمیمه» نیز مطالب دیگری بیش از اطلاعات ذیل که نویسنده لازم دیده، در تکمیل مطالب کتاب بیاید درج گردیده است.
در مقدمه کتاب، استاد علی اصغر حکمت مطالب ارزشمندی در باب جغرافیای تاریخی شیراز و فارس مرقوم داشته و همه کسانی را که در باب فارس مطلبی نوشته یا شعری گفته اند، یاد کرده است. همچنین آیات و احادیث و روایات و اشعار فراوان در باب فضیلت رجال سرزمین فارس از قرآن و کتب فقهی و دواوین شعرا نقل کرده است.
اقلیم پارس موقعیت طبیعی ویژه ای دارد. این سرزمین است که از جنوب آن خلیج فارس، آن را از آسیب عرب محفوظ داشته، از شمال و غربش کوهستان بختیاری و زاگرس، چنانش در میان گرفته که راه عبور بر هر بیگانه ای بسته است و در شرق هم کرمان و کویر کرمان بلا گردان فارس است. علاوه بر آن در هر کنارش، دره ها و تنگه هایی مثل دربند پارس دارد که لشکریان اسکندر مقدونی را سال ها پشت دروازه می گذاشت. قلعه ارجان و قلعه خرمه که یک فرسنگ سر بالائی داشت و قلعه تبر و قلعه اصطخر و غیر آن در پناه همین کوه ها و کوهستان ها بود که سال ها صولت عشایر آن بر دولت ها می چربید.
عامل دیگر برتری، وضع اقلیمی این ناحیه است که آن سرزمین را بر اثر رطوبت و حاصلخیزی فراوان، سبز و خرم نگاهداشته و موجباتی فراهم کرده که گاو و گوسفند در آن جا براحتی بچرند. در این اثر بیشتر اشعار شعرای معروف و غیرمعروف فارسی و غیرفارسی ذکر شده است.
[ویکی فقه] اقلیم پارس (کتاب). نام کامل کتاب «اقلیم پارس آثار تاریخی و اماکن باستانی فارس»، اثری ارزشمند به قلم سید محمدتقی مصطفوی درباره سرزمین فارس به زبان فارسی است.
این کتاب شامل شرح کلیه آثاری است که در تحقیقات باستان شناسی اخیر فارس مورد توجه بوده است. کتاب مشتمل بر دو مقدمه ارزشمند به قلم علی اصغر حکمت و نویسنده، شش فصل، یک ذیل و یک ضمیمه است. به جز فصل ششم که از صفحات معدودی تشکیل شده، باقی فصول مفصل بوده و از دسته بندی های خوبی برخوردار است. در «ذیل»، مطالبی که نویسنده بعدها پس از نگارش متن کتاب بدست آورده، ذکر شده است. در «ضمیمه» نیز مطالب دیگری بیش از اطلاعات ذیل که نویسنده لازم دیده، در تکمیل مطالب کتاب بیاید درج گردیده است. استاد علی اصغر حکمت درباره ارزش کتاب می نویسند: «امتیاز خاصی که این کتاب بدان ممتاز و موصوف است، آن است که اکتفا به تحقیقات گذشته اسلاف و مشاهدات سابقان نشده و آن چه که در زمان حاضر و حتی در حین تدوین کتاب اکتشاف شده و جدیدترین امور و تازه ترین مطالب را نشان می دهد».
گزارش محتوا
کتاب مشتمل بر تصویرها و نقشه های دقیقی است. فهرست تفصیلی مطالب در ابتدا و فهرست مآخذ، اعلام و اماکن، نام های مذکور در مقدمه نیز در انتهای اثر نیز ذکر شده است. نویسنده در پاورقی نیز اطلاعات مفیدی درباره مطالب کتاب ذکر کرده است.

💡 محمد بن خلف تبریزی از این شهر با عنوان «ابرکوه» یاد نموده و دربارهٔ آن چنین آورده‌است: «ابرکوه» به ضم کاف نام شهری است در عراق عجم و چون آن شهر برزمینی که در ته آن، کوه است واقع شده، به این نام موسوم ساختند و معرب آن «ابرقو» است؛ و سرانجام مؤلف کتاب اقلیم پارس بر این باور است که نام اصلی «ابرقو»، «برکوه» بوده‌است که به مناسبت جایگاه شهر پیشین بر بالای صخره‌های کوتاه در دوران ساسانیان، آن را به این نام خوانده‌اند و به مرور زمان، مصوت کوتاه الف برآن افزوده شده و به صورت «ابرکوه» درآمده. «این شهر در دو نوبت احداث شده، نوبت اول به حدود پنج هزار سال پیش می‌رسد و شهر در دامنه تپه‌هایی که نزدیک هم قرار دارند به وجود آمده و نامش برکوه یا برقو بوده‌است و شهرت چندانی نداشته و ابرقوهی که در قرنهای بعد در محل فعلی ایجاد شده، اهمیت و جمعیت بیشتری داشته و کلمهٔ «ابر» در جلوی اسم نشان دهنده مفهوم بزرگی و عظمت شهر بوده‌است.»