تجرد عالم

[ویکی فقه] بحث از تجرد عالم یکی از مباحثی است که فلاسفه اسلامی، در باب علم به آن پرداخته اند.
آنان معتقدند که چنانچه علم و صورت علمیه مجرد است، عالم این صور نیز بایستی مجرد باشد وگرنه توانایی اداراک آنها را نخواهد داشت. عاقل و مدرک این صورتها، نفس با مرتبه عقلانی اش است که به تجرد رسیده است و هر قدر وجود نفس، کاملتر و مرتبه تجردش بالاتر باشد آگاهی وی از خودش بیشتر خواهد بود تا به اندازه ای که این را با وضوح در می یابد که جوهری است مجرد و مستقل از بدن مادی. نفس، جوهر مجردی است که در جاندارانی مانند انسان و حیوانیات رفتارهای حیاتی مانند تنفس، تغذیه، رفتارهای حیاتی، حرکت ارادی و تفکر را انجام می دهد.
براهین تجرد عالم
آگاهی کامل از تجرد قوه مدرکه و عالم، فقط برای انسانهایی محقق می شود که مراحلی از تکامل معنوی را پیموده باشند اما برای غیر این افراد، فلاسفه، برهانها و دلایلی را ذکر کرده اند که به چهار دسته تقسیم می شوند:
← دسته اول
۱. ↑ آموزش فلسفه، مصباح یزدی، محمد تقی، ج۲، ص۱۶۷، تهران، نشر امیر کبیر، ۱۳۷۸ش، چ سوم.۲. ↑ در امدی بر فلسفه اسلامی، عبودیت، عبدالرسول، ص۱۸۵، قم، نشر موسسه امام خمینی رحمة الله علیه، ۱۳۸۶ش، چ ششم.۳. ↑ آموزش فلسفه، مصباح یزدی، محمد تقی، ج۲، ص۱۶۸.۴. ↑ نهایه الحکمه، طباطبایی، محمد حسین، ص۲۹۷، قم، نشر اسلامی، قم، ۱۴۲۲ق.
...

💡 و بعضى از محدثين بزرگ قائل به عدم تجرد شدند؛ و غايت آنچهدليل آورده اند اين است كه قول به تجرد منافى با شريعت است؛ و تصريح نموده اندبه اينكه مجردى جز ذات مقدس حق نيست؛ و اين كلام بسيار ضعيفى است؛ زيرا كه عمدهنظر آنها دو امر شايد باشد: يكى، قضيه حدوث زمانى عالم،كه توهم شده مجرد بودنموجودى جز حق با آن منافى است؛ و يكى، فاعل مختار بودن حق تعالى است، كه گماننمودند با تجرد عالم عقل و ملائكة الله مخالف است؛ و اين هر دو مساءله ازمسائل معنونه است در علوم عاليه؛ و عدم تنافى اينقبيل مسائل با موجود مجرد به وضوح پيوسته، بلكهقول به عدم تجرد نفوس ناطقه و عالم عقل و ملائكة الله با بسيارى ازمسائل الهيه و كثيرى از عقايد حقه منافى است كه اكنونمجال بيان آنها نيست؛ و حدوث زمانى عالم، به آنطور كه اين دسته گمان نمودند،منافى با اصل مساءله حدوث زمانى است؛ فضلا از آنكه با بسيارى از قواعد الهيه نيزمخالف است.