در سورۀ مبارکۀ کوثر، خداوند متعال به پیامبر گرامی اسلام (ص) وعدهای بزرگ عطا فرمود: «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ». بر پایۀ منابع معتبر روایی و تفاسیر فریقین، مراد از «کوثر» نهری است در بهشت که از جمله مواهب ویژهی رسول خدا (ص) به شمار میرود. این نهر، به تصریح خود آن حضرت، از زیر عرش جاری است؛ آبی سپیدتر از شیر و شیرینتر از عسل دارد و بستر آن از مشک خوشبویی فراهم آمده است. هر که از این آب بنوشد، هرگز تشنگی نخواهد چشید. افزون بر این، مفسران شیعه با استناد به روایات اهل بیت (ع)، «خیر کثیر» در این وعدهی الهی را به کثرت نسل پاک رسول خدا (ص) از طریق دختر گرامیشان حضرت فاطمۀ زهرا (س) تفسیر کردهاند.
در گسترهی باورهای اسلامی، حوض کوثر در قیامت جایگاهی ویژه دارد. بر اساس روایات شیعی، در روز محشر امت پیامبر (ص) در کنار این حوض گرد میآیند. پس از آن که پرچم امام علی (ع) آشکار میشود، حضرت رسول از امت خویش دربارهی چگونگی پیروی از «ثقلین» (قرآن و عترت) میپرسند. آن گاه که پاسخ امت بر تصدیق قرآن و دوستی و اطاعت از عترت طاهرین باشد، پیامبر (ص) آنان را با بشارت و شادکامی، به نوشیدن از حوض کوثر فرمان میدهند. این حوض، نمادی از سیراب شدن مؤمنان از زلال هدایت و ولایت در سرای آخرت است.
در خصوص سقایت و میزبانی این حوض کریم، منابع روایی و تفسیری شیعه بهطور متفق، امام علی بن ابیطالب (ع) را ساقی کوثر معرفی کردهاند. این مقام بلند، نشاندهندهی جایگاه بیبدیل آن حضرت در واسطۀ فیض الهی و سرپرستی امت در قیامت است. جالب آن که حتی برخی از عالمان و متفکران اهل سنت نیز، با استناد به اخبار و احادیث معتبر، بر این رأی صحه گذاشتهاند. بنابراین، کوثر نه تنها نهر بهشتی و حوض قیامتی است، بلکه نماد عینی فیض الهی و تداوم رسالت از طریق عترت پاک پیامبر (ص) به شمار میرود.
حوض کوثر. [ح َ ض ِ ک َ ث َ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) حوضی است در بهشت. ( ناظم الاطباء ). حوضی بیرون بهشت در موقف که منبع آن کوثر است. ( یادداشت مرحوم دهخدا ):
این بوی روح پرور از آن کوی دلبر است
وین آب زندگانی از آن حوض کوثر است.سعدی.
حوضی است در بهشت حوضی بیرون بهشت در موقف که منبع آن کوثر است.
نهری در بهشت. بنا بر برخی منابع روایی و تفسیری شیعه و اهل سنّت، پس از نزول سورۀ کوثر، رسول اسلام (ص) کوثر را نهری در بهشت دانستند که خداوند به ایشان وعده فرموده و در آن خیری کثیر است. تفسیرهای شیعی از آن به معنای کثرت ذریّۀ رسول اسلام (ص) از فاطمه زهرا (س) مراد کرده اند. بنا بر روایتی از رسول اسلام (ص)، کوثر نهری است که زیر عرش جاری است؛ آبش سفیدتر از شیر و شیرین تر از عسل، و خاکش مُشکی خوشبو است و هرکس که از آن بنوشد هرگز تشنه نخواهد شد. در روایت های شیعی، به روز قیامت امّت رسول اسلام (ص) بر کنارۀ این حوض گرد می آیند و پس از پدیدار شدن بیرق علی (ع)، حضرت رسول از ثقلین خود می پرسند و پس از شنیدن پاسخ امّت به تصدیق و اطاعت قرآن و مهرورزی به عترت، ایشان را به شادکامی به نوشیدن از حوض کوثر امر می کنند. در منابع روایی و تفسیری شیعه ساقی کوثر علی (ع) معرّفی شده است و حتّی برخی متفکران سنّی نیز بر این رأی هستند.
[ویکی فقه]
"کوثر" بر وزن "فوعل" وصفی است که از "کثرت" گرفته شده و به معنای "خیر کثیر و فراوان" می باشد. گستره ی معنایی این واژه چنان وسیع و جامع است که مصادیق بی شماری از جمله "خیر بی نهایت" را نیز می تواند شامل شود.
مصادیق کوثر
برای واژه ی "کوثر" که در سوره مبارکه کوثر آمده است، در تفاسیر شیعه و تفاسیر سنی معانی بسیاری برای "کوثر" ذکر شده است که جملگی، از مصادیق همین خیر کثیر می باشند؛ مصادیقی چون:۱. حوض و نهر کوثر...، ۲. مقام شفاعت کبری در روز قیامت، ۳. نبوت، ۴. حکمت و علم، ۵. قرآن، ۶. کثرت اصحاب و پیروان، ۷. کثرت معجزات، ۸. کثرت علم و عمل، ۹. توحید و ابعاد آن، ۱۰. نعمت های خدا به پیامبر (ص) در دنیا و آخرت، ۱۱. نسل کثیر و ذریه فراوان که در گذر زمان باقی بمانند.
بهترین مصداق کوثر
بی تردید این فراوانی ذریه و باقی ماندن نسل پیامبر (صلی الله علیه وآله) از وجود دختر والا گهر ایشان، فاطمه ی زهرا (س) نشأت گرفته است. پس بارزترین مصداق "کوثر" وجود مبارک حضرت زهرا (س) می باشد. بیانگر این حقیقت و شاهد این واقعیت، شأن نزول و سیاق آیات سوره کوثر می باشد. آری وجود فاطمه (س) منبع خیر کثیر است که هم باعث ماندگاری رسالت پیامبر (ص) تا روز رستاخیز شده است و هم عامل جاودانگی نسل پاک او.
ارزیابی روایات حوض کوثر
...
[ویکی شیعه] حَوْض کوثر، یکی از جایگاه های قیامت است و بر اساس حدیث ثقلین و روایات دیگر، در روز قیامت، قرآن و اهل بیت(ع) در کنار این حوض بر پیامبر اکرم(ص) وارد می شوند و پیامبر(ص) با مؤمنان امت خویش در کنار آن حوض دیدار می کند. بنابر روایات شیعه و اهل سنّت، حضرت علی(ع) ساقی حوض یا ساقی کوثر است.
حوض واژه عربی است، به معنای محل جمع شدن آب یا جایی که برای نگهداری آب در زمین ساخته می شود و در منابع جدیدتر آن را به برکه و آبدان معنا کرده اند. واژه حوض با اضافه تشریفی به پیامبر (ص) حوضِ نبی، در بسیاری از منابع آمده است و نقل شده که رسول اکرم(ص) با مؤمنان امت خویش در کنار آن دیدار می کند.
واژه حوض و مشتقات آن در قرآن نیامده است؛ ولی برخی از مفسران واژه کوثر را در نخستین آیه سوره کوثر، همان حوض پیامبر(ص) می دانند که آب آن از شیر سفیدتر و از عسل گواراتر است.