تنظیم روایات

[ویکی فقه] در دو سده اخیر رویکرد جدیدی برای تنظیم روایات میان حدیث پژوهان ایجاد شده، البته گستره این تنظیم یکسان نیست. برخی از کتاب ها مثل «سفینه البحار» تنها برای تنظیم روایات بحارالانوار پدید آمد، اما کتاب های دیگری، هم چون «میزان الحکمه»، «آثار الصادقین» و «الحیاه» دامنه وسیع تری از روایات، حتی روایات اهل سنت را نیز مورد توجه قرار داده و کوشیده اند این روایات را با تنظیم جدیدی ارائه نمایند.
شیوه تنظیم این کتاب ها نیز متفاوت است. مثلا کتاب سفینه البحار و آثار الصادقین بر اساس حروف الفباء و بر محور واژه های روایات تنظیم شده است، اما الحیاه بر اساسی تقسیم موضوعی روایات فراهم آمده است و میزان الحکمه از هر دو شیوه واژه و موضوع بهره جسته است؛ یعنی روایات را بر اساس حروف الفباء و واژه های کلیدی از یکدیگر جدا می کند، با این حال در انعکاس روایات از محدوده واژه فراتر می رود.اینک هر یک از این کتاب ها را به صورت مختصر معرفی می کنیم.
← سفینه البحار
ارزیابی حدیث؛ بررسی تسامح در ادله سنن.

💡 اگرچه از میان‌رفتن تمام آثار ابومخنف، بررسی مستقیم آثار وی و نقد و ارزیابی محتوای آن‌ها را نامیسر ساخته و حتی داوری جدی و استوار در باب شخصیت علمی خود او را نیز دشوار می‌سازد. اما می‌توان از طریق وارسی مقتل‌الحسین او، یعنی کتابی که بخش عمده‌ای از آن توسط طبری برجای مانده و به دست ما رسیده‌است؛ همچنین به یاری پراکنده‌هایی از روایات وی در منابع روایی و تاریخی قرون اولیه، تا حد زیادی هم به خصایص روش شناختی ابومخنف در گردآوری و تنظیم و تدوین اخبار و حوادث تاریخی پی برد و هم بر عرصه‌هایی از شخصیت وی وقوف یافت. ابومخنف در مقتل‌الحسین، اصل را بر جمع‌آوری همهٔ مسموعات گذارد و همهٔ آنچه را که شنیده بود، روایت کرد. به‌خلاف ابن اسحاق، واقدی، ابن سعد و معاصران ایشان که عمدتاً به نقل روایات موافقان توجه داشتند، ابومخنف نه تنها در گزارش تاریخ کربلا به روایت گزارش‌های مخالفان و قاتلان حسین و یارانش توجه کرده، بلکه کوشیده‌است تا در پرتو این دست از روایات که خود نیز به اعتبار و ارزش آن‌ها اعتقادی نداشته، بخشی از باورهای نادرستی را که در میان برخی از مردم رواج داشته‌است، منعکس کند.