احکام و شرایط امان

[ویکی فقه] این نوشتار در مورد احکام و شرایط عقد امان در ازمنه و اماکن مختلف می باشد.
اصل و قاعده اوّلیه در امان جواز و اباحه است که آیه «واِن اَحَدٌ مِنَ المُشرِکینَ استَجارَکَ فَاَجِرهُ حَتّی یَسمَعَ کَلمَ اللّه» بر آن دلالت دارد اما به مقتضای شرایط و مصالح حکم تکلیفی آن تفاوت می کند به این بیان که گاه این عمل واجب می گردد و آن اختصاص به مواردی دارد که ترک امان مفسده ای برای مسلمانان در پی داشته باشد یا کافر محارب درصدد تحقیق باشد و بخواهد پیام اسلام را بشنود و گاه حرام می گردد مانند موردی که امان دادن کافر ضرری برای مسلمانان در پی داشته باشد و گاه نیز مستحب یا مکروه است.
شرایط امان
در عقد امان شرائطی معتبر است که برخی مربوط به امان دهنده و برخی مربوط به امان داده شده است امان دهنده به اتفاق سه شرط معتبر است: اسلام، اختیار و عقل، بنابراین، امان دادن کافر معتصم ( ذمّی، معاهد و...) به کافران دیگر صحیح نیست، مگر آن که از طرف مسلمان وکیل باشد و امان از سوی مسلمان از هر فرقه ای که باشد صحیح است؛ به نظر اغلب فقیهان اَمان دادن حرّ و مملوک، کودک بالغ مشروع است. بنابر اتفاق فقها، امان دادن زن مشروع است و ماجرای امّ هانی که در فتح مکه به کافری پناه داد و مورد تأیید پیامبر قرار گرفت، گواه صدق این مدعاست. همچنین زینب دختر پیامبر (صلی الله علیه وآله) به شوهر مشرک خود ابوالعاص پناه داد و پیامبر آن را پذیرفت. بر پایه روایات، کودک اگر طاقت جنگ دارد امانش نسبت به کافر پذیرفته است، زیرا او نیز از جنگجویان به شمار می آید و می تواند داخل در گروه حمایت کنندگان باشد
شروط امان دادن به کافر
شروطی نیز در کافری که به او امان داده می شود معتبر است، از جمله این که مفسده ای برای مسلمانان بر امان مترتب نباشد، بلکه برخی وجود مصلحت را شرط کرده اند، بنابراین اگر امان منجر به جاسوسی کافر شود، مشروع نخواهد بود. گروهی از فقها در تحقق امان، استیمان و درخواست کافر را شرط دانسته اند؛ ولی برخی مانند صاحب جواهر در مشروعیت آن، درخواست کافر را لازم نمی دانند و در کافر مستأمن فرقی میان حرّ و عبد، بالغ و غیر بالغ، و زن و مرد نیست.

💡 به همین دلیل، احکام و آیین‌هایی که منحصر به ارض اسرائیل نبودند اهمیت ویژه‌ای یافتند، مثل استراحت در شبات و ختنه. در واقع، بسیاری از محققان معاصر معتقدند در زمان اسارت در بابل بوده که ختنه نقش نشانهٔ اسرائیلی یا یهودی بودن به خود گرفته است.

💡 بیت عبّود، خانه‌ای تاریخی در شهر عکا و از زیارت‌گاه‌های بهائیان است. بهاءالله، شارع دیانت بهائی مدتی حصر خانگی بود و در آن خانه به اجبار اقامت داشت. در سال ۱۸۷۳ میلادی، بهاءالله کتاب اقدس را که مقدس‌ترین کتاب بهائیان است را در بیت عبود نوشت. این کتاب شامل احکام و قوانین آئین بهائی است.

💡 و از شیخ بوعلی سیاه مروزی -رحمة اللّه علیه- پرسیدند که: «پوشیدن مرقّعه که را مسلّم بود؟» گفت: «آن کس را که مُشرِف مملکت خداوند تعالی باشد، چنان‌که اندر جهان هیچ چیز نرود آن روز از احکام و احوال الّا که وی را آگاه کنند.»

💡 او به مسائل فرضی اهمیتی نمی‌دهد و تنها از احکام و امور واقعی که وجود خارجی دارند بحث و جستجو می‌کند و به همین دلیل در فقه او مسایل فرضیِ اندکی می‌یابیم.

💡 دادستان دینی که به معنای احکام دینی است یکی از کتابهای بزرگ و معتبر به زبان پهلوی است که در قرن نهم میلادی تألیف شد. همانگونه که از نام این کتاب پیداست مطالب آن دربارهٔ احکام و امور دینی و همچنین روایت‌های پیرامون دین زرتشتی است.

💡 ینظر فیها و یفعل فی بابها ما یفعل فی امثالها، و چون جعفر برخاست آن قصّه‌ها بمجلس قضا و وزارت و احکام و اوقاف و نذر و خراج بردند و تأمّل کردند و مردمان بتعجّب بماندندی، و یحیی پدرش را تهنیت گفتند. جواب داد: ابو احمد- یعنی جعفر- واحد زمانه فی کلّ شی‌ء من الأدب الّا انّه محتاج الی محنة تهذّبه‌.