سناخریب

سناخریب. [ س ِن ْ نا خ ِ ] ( اِخ )پادشاه آشور جلوس 705 و مقتول 681 ق.م. پسر و جانشین سارگن دوم. وی ببابل، یهودیه، ارمنستان، ماد و عربستان قشون کشید و با وجود جنگجویی فرصت یافت که وضع اداره مملکت را اصلاح کند و نواحی شاهنشاهی خود را زیبا سازد. بعضی باغهای نینوا را ساخته او دانند. وی توسط یکی از پسرانش کشته شد. ( فرهنگ فارسی معین ).

سِناخِریب یا سنخریب ( Sennacherib ) ( به اکدی: Sîn - ahhī - erība ) ( سین - آهه - اریبا ) معنای نامش یعنی: "سین، جانشین برادران شد". امپراتور آشور ( ۷۰۵–۶۸۱ پ. م ) و پسر و جانشین سارگون دوم بوده است.
سناخریب به عنوان ولیعهد پادشاه، هنگامی که سارگون دوم به جنگ می رفت، در منصب نایب السلطنه ایفای نقش می کرد. برخلاف پدرش که بسیار به جنگ و پیکار می پرداخت، سناخریب بیشتر به خاطر مرمت ها، ساختمان سازی ها و بسط و توسعه دادن آن پروژه ها شناخته می شود. پس از مرگ دلخراش پدرش، سناخریب با مسائل و مشکلات متعددی در برقراری قدرت و سلطنتش روبرو شد، علاوه بر آن، قلمرو حکومتی اش هم در معرض خطر قرار گرفته بود. با این وجود، وی موفق شد که این مسائل و مشکلات را حل و برطرف نماید. او پایتخت را از شهر جدیدالتاسیس پدرش دور شاروکین به شهر قدیمی و پایتخت قبلی آشور، نینوا انتقال داد. لازم است ذکر شود که این پادشاه آشور، نه تنها شهر پایتخت پدرش را ترک کرد، بلکه نام وی را هم در هیچ کتیبه و متن و نوشته ای رسمی در دورهٔ سلطنتش نیاورد.
نخستین جنگ سناخریب در ۷۰۳ ق. م. با مردوک - اپل - ایدین دوم پادشاه بابل به وقوع پیوست. در این هنگام، مردوک - اپل - ایدین تخت سلطنت بابل را قبضه کرده و اتحادی از کلدی ها، آرامی ها و ایلامی ها تشکیل داده بود. می توانیم دیدار سفرای بابلی با حزقیا، فرمانروای یهودیه را به این زمان منسوب کنیم.
متحدان می خواستند از ناآرامی ای که به هنگام انتقال سلطنت آشور به سناخریب به وجود آمده بود، در جهت منافع خود استفاده نمایند. سناخریب قشونش را به دو قسمت تقسیم کرد، یک دسته از آن به دشمنان مستقر در کیش حمله کرد و دستهٔ دوم که سناخریب رهبری و فرماندهی آن را به عهده داشت، به قصد تصرف کوتها به راه افتاد. پس از این که کوتها تسخیر شد، سناخریب به سرعت برگشت تا به دستهٔ اول سپاهش در مأموریتشان کمک رساند. شورش خوابانده و سرکوب شد و مردوک اپل آیدین فرار کرد، شهر بابل تصرف شد و کاخ پادشاه بابل مورد نهب و غارت قرار گرفت، اما آشوریان آسیبی به ساکنان شهر وارد نکردند. آشوری ها به جستجوی مردوک - اپل - ایدین دوم روی آوردند، به خصوص در باتلاق ها و مرداب های جنوب بابل، ولی نتوانستند او را پیدا کنند. نیروهای شورشی از شهرهای بابل بیرون رانده و جارو شدند و سناخریب چون می دانست که حکومت مستقیم آشور بر بابل پرهزینه است، یک اشراف زاده و نجیب زادهٔ بابلی به نام بل - ایبنی را که در دربار آشور بزرگ شده بود، به حکومت بابل نشاند ( سال ۷۰۳ ق. م ) هنگامی که آشوریان به سرزمین خود بازگشتند، مردوک اپل آیدین دوم در تهیهٔ شورشی دیگر شد.

سِناخِریب ( ـ۶۸۱پ م)(Sennacherib)
شاه آشور از ۷۰۵پ م و پسر سارگون دوم. شهر نینوا را با شکوه تمام ساخت، بابِل را غارت کرد (۶۸۹ پ م) و حِزقیا، پادشاه یهودا، را شکست داد؛ اما نتوانست اورشلیم را بگیرد. پسرانش او را به قتل رساندند، و یکی از آنان، اِسَرحَدون، جانشین او شد.

💡 بعد از سارگون دوم، سناخریب به پادشاهی رسید. در این اوان شورشی در عیلام روی داد و پادشاه عیلام کال‌لودوش، در این شورش کشته شد. پادشاه آشور از فرصت استفاده کرد و از طرف جنوب عیلام، یعنی سواحل خلیج فارس داخل جلگهٔ شوش شد. در کتیبه‌های بجا ماندهٔ آشوری آمده‌است که آشوری‌ها ۳۶ قلعه و برج را گرفتند و خراب کردند و برخی از اهالی را به اسارت به آشور بردند.

💡 تاریخدانان بر این باورند که شهری به نام تِلاسَر که در انجیل دو بار به آن اشاره شده همین شهر تلعفر است. در انجیل تلاسر شهری نامیده شده که باشندگان آن «فرزندان عدن» هستند و در زمان سناخریب، آشوریان بر آن چیره شدند.

💡 سال‌های (۷۰۵*۶۸۱ قبل از میلاد). پس از سارگون اکدی، پسرش سناخریب حاکم شد و از رودخانه باستور در ۲۰ کیلومتری شهر و قلعه اربیل که به چاه سناخریب معروف است آب می‌کشید. بعدها در سال ۶۱۲ قبل از میلاد) امپراتوری مادها تأسیس شد و اربیل بخشی از امپراتوری شد. پس از آن اربیل بخشی از امپراتوری هخامنشیان شد.

💡 در کتیبه‌ها و نقش‌های آشوری‌ها ذکر شده‌است که دولت سبأ در زمان پادشاه تیگلت‌پیلسر سوم و پادشاه سارگون دوم و سناخریب برپا شده‌است؛ و ابتدای تأسیس آن از سال ۸۰۰ قبل از میلاد تا سال ۱۱۵ قبل از میلاد که مبدأ تاریخ دوره جدیدی در مملکت سبأ است می‌باشد.

💡 بر اساس یک فرضیه اخیر، پیچ ارشمیدس ممکن است توسط سناخریب، پادشاه آشور، برای سیستم‌های آبی باغ‌های معلق بابل و نینوا در قرن هفتم قبل از میلاد استفاده شده باشد، اگرچه تصور عمده بر این است که پیچ ارشمیدس یک اختراع یونانی در دوران بعد است. بعدها در دوره اشکانیان یا ساسانیان باتری بغداد که احتمالاً اولین باتری جهان بود در بین‌النهرین ساخته شد.

💡 در دوران فرمانروایی سناخریب سال‌های ۶۸۱–۷۰۵ پ.م. این ایالت، به‌بهای فتح قلمروهای شمالی الیپی، شامل بیت بارو، گسترش یافت. در دوران فرمانروایی اسارحدون سال‌های ۶۶۹–۶۸۰ پ.م. هنگامی که مادی‌ها علیهٔ آشوریان شورش کردند، به دژ خارخار در ارتباط با تهدید سکنه کیلمان (کولومان) و شیشیرتو (سیسیرتو)، اشاره شده‌است.