دیریاب

این واژه در زبان فارسی یک صفت مرکب است که معانی گوناگونی دارد و در متون کهن و فرهنگ‌های لغوی به چند مفهوم اصلی به کار رفته است. در یک معنای نخست، «دیریاب» به فردی گفته می‌شود که در فهم و درک مطالب کندذهن یا دیرفهم است و به آسانی مقصود را دریافت نمی‌کند. در این کاربرد، این واژه معادل‌هایی مانند کندذهن، کندفهم، کورذهن و بطی‌الادراک دارد و ناظر به ضعف در سرعت پردازش ذهنی است. در معنای دوم، «دیریاب» به چیزی اطلاق می‌شود که به سختی پیدا یا به دست می‌آید و در دسترس بودن آن آسان نیست. در این حالت، مفهوم آن نزدیک به نادر، کمیاب، صعب‌الحصول و دشواریاب است و بر کمیابی یا دسترسی دشوار دلالت دارد. همچنین در برخی کاربردهای ادبی، «دیریاب» برای توصیف چیزی به کار می‌رود که دیر به دست می‌رسد یا دیر حاصل می‌شود. در چنین بافتی، واژه بیشتر بر تأخیر در حصول یا تحقق یک امر دلالت دارد و جنبه زمانی پیدا می‌کند. در کاربردی دیگر و کمتر رایج، «دیریاب» می‌تواند به چیزی اشاره داشته باشد که دوام و ماندگاری طولانی دارد و زود از میان نمی‌رود. این تنوع معنایی نشان می‌دهد که این واژه هم در حوزه شناخت ذهنی و هم در حوزه ارزشمندی و دسترسی اشیاء کاربرد داشته است. در مجموع، این کلمه واژه‌ای چندمعنا است که بسته به متن می‌تواند به کندفهمی، کمیابی، دشواری دسترسی یا دیرپایی اشاره کند.

تصویر معنی دیریاب

لغت نامه دهخدا

دیریاب. [ رْ ] ( نف مرکب ) کندذهن. کودن. کورذهن. بلید. کندفهم. بطی الادراک. کند. مشکل فهم. دیرفهم. دیر دریابنده:
کسی را که مغزش بود با شتاب
فراوان سخن باشد و دیریاب.فردوسی.دل تیره ز اندیشه دیریاب
همی تخت شاهی نمودش بخواب.فردوسی.دیریاب است تا کی این گله دزد
بجهان دم مزن ز لی و ز لک.ابو لیث طبری ( از یادداشت دهخدا ). || ( ن مف مرکب ) کم یاب. تنگ یاب. نادر. دشواریاب. عزیز. شاذ. که دیر بدست افتد. که دیر توان یافتن. صعب الحصول. که کم پیدا شود.مقابل زودیاب:
به لسانش نگر که چون بلسان
روغن دیریاب میچکدش.خاقانی. || ( نف مرکب ) بسیار دوام کننده. طولانی:
همی گشت گردون شتاب آمدش
شب تیره را دیریاب آمدش.فردوسی.