تولید مثل جنسی

{sexual reproduction} [زیست شناسی] تولیدمثلی مبتنی بر لقاح یاخته های جنسی نر و ماده که در آن هر نسل با نسل قبل و بعد از خود تفاوت ژن شناختی دارد

تولید مثلِ جنسی (sexual reproduction)
فرآیند تولید مثل در موجود زنده، مستلزم اتحاد یا لقاح۱ یاخته های جنسی تخمک و اسپرم. این یاخته ها را معمولاً دو فرد از جنس مخالف تولید می کنند، هر چند در تعدادی از هرمافرودیت ها (دوجنسی ها)۲، نظیر کرم های پهن، ممکن است خودباروری (خودلقاحی) نیز رخ دهد. بیشتر موجودات زنده، غیر از باکتری ها و سیانوباکترها۳ (جلبک های سبزآبی)، برخی انواع فرآیندهای جنسی را نشان می دهند. جز در برخی موجودات ابتدایی، یاخته های جنسی از دو نوع متمایز، معروف به تخمک (اووم)۴ و اسپرم اند. موجوداتی که تخمک می سازند ماده، و آن هایی که اسپرم می سازند، نر نامیده می شوند. الحاق یک یاختۀ جنسی نر به ماده، یاختۀ تخم (زیگوت)۵ را می سازد که فرد جدید از آن نمو می یابد (← تولید_مثل). یاخته های جنسی براثر تقسیم یاخته ای میوز تولید می شوند. اگر یاخته های جنسی نر و ماده را افراد متفاوت تولید کنند، تولید مثل جنسی اطلاعات وراثتی دو والد را طی لقاح با هم ترکیب می کند. در پستانداران، یاخته های جنسی نر (اسپرم ها) در بیضه ها و یاخته های جنسی ماده (تخمک ها) در تخمدان ها ساخته می شوند. بیشتر جانوران و گیاهان تولید مثل جنسی دارند، گرچه تعداد معدودی از گیاهان نیز از راه غیرجنسی تکثیر می شوند. اندام های جنسی نر و ماده گیاه معمولاً در گل جای دارند. بسیاری از گل ها دارای هر دو اندام جنسی نر و ماده اند. یاخته های جنسی نر گیاه درون دانه های گرده و یاخته های جنسی ماده درون تخمک قرار گرفته اند. در موجودات ذره بینی، تولید مثل غیرجنسی۶ بسیار شایع است، با این همه، مخمرها و تعدادی از باکتری ها از راه جنسی تولید مثل می کنند. بکرزایی۷ و تولید مثل غیرجنسی هاگ ها شکل های جانشین تولید مثل جنسی اند.
fertilization
hermaphrodites cyanobacteria ovum zygote asexual reproduction parthenogenesis

💡 زندگی بی‌حرکت کشتی‌چسب‌های بی‌ساقه، تولید مثل جنسی را دشوار می‌کند، زیرا نمی‌توانند برای جفت‌گیری از پوسته خود خارج شوند. برای حل این مشکل، آنها آلت تناسلی بسیار بلندی دارند که می‌تواند تا هشت برابر طول بدنشان باشد. البته در سواحل باز، آلت تناسلی کوتاه‌تر و ضخیم‌تر است. جفت‌گیری کشتی‌چسب‌های بی‌ساقه به عنوان شبه جفت‌گیری توصیف می‌شود.

💡 جلبک‌های قهوه‌ای متحرک نیستند اما گامت‌ها (کامه‌ها) و هاگ‌های متحرک تولید می‌کنند. این نوع جلبک‌ها تولید مثل جنسی و غیرجنسی دارند به طوری که در تولید مثل غیر جنسی با قطعه قطعه شدن ریسه و هاگ‌ها تکثیر می‌شود و در تولید مثل جنسی که بسیار هم پیچیده‌است، گامت‌ها در اندام‌های جنسی نر و ماده به صورت جداگانه تولید می‌شوند که پس از ترکیب آن‌ها با یکدیگر، تخم تشکیل می‌شود.

💡 در جانوران تولید مثل جنسی به وسیلهٔ یاخته‌های ویژه‌ای صورت می‌گیرد که نشانهٔ دو جنس گوناگونند. این یاخته‌ها گامت نام دارند و توسط اندامهای ویژه یا غده‌های تناسلی به وجود می‌آیند و از یکی شدن و ترکیب دو گامت نر و ماده (لقاح اسپرم و تخمک)، فرد جدیدی که تمام ویژگی‌های حیات را دربردارد، پدید می‌آید. جانداری که سازندهٔ اسپرم است، جاندار نر و سازندهٔ تخمک را جاندار ماده می‌گویند.

💡 با توجه به اینکه تولید مثل جنسی وسیله ای برای تکثیر ژن‌ها در نسل‌های آینده است، انتخاب جنسی نقش زیادی در فرگشت انسان ایفا می‌کند؛ بنابراین، انسان جفت‌گیری مورد توجه روانشناسان فرگشتی است که هدفشان بررسی مکانیسم‌های فرگشت‌یافته برای جذب و تأمین امنیت همسران است.چندین خط تحقیق از این علاقه ناشی شده‌است، مانند مطالعات انتخاب جفت اغواگری،حفظ همسر، ترجیحات جفت‌گیری و درگیری جنسی.

💡 بسیاری از جاندارانی که تولید مثل غیرجنسی می‌کنند، توانایی تولید مثل جنسی نیز دارند و انتخاب روش تولید مثلشان به شرایط محیطی بستگی دارد. به‌طور مثال گونهٔ کوسه سرچکشی در نبود جنس نر، تنها کوسهٔ ماده قادر به تولید مثل غیرجنسی خواهد بود.