دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] ابن اَبی لِیْلی، محمّد بن عبدالرّحمان بن ابی لیلی انصاری کوفی (۷۴- ۱۴۸ق /۶۹۳ - ۷۶۵م )، فقیه، محدّث، مفتی و قاضی کوفه.
پدر محمد، عبدالرّحمان از بزرگان تابعین بوده است. در کودکی پدرش را از دست داد و از این رو نتوانست از دانش او بهره گیرد.
اساتید
ابن ابی لیلی از عالمان و فقیهان و محدّثان بنام روزگار خود، فقه و حدیث و قرائت قرآن آموخت. مشایخ او عبارتند از شعبی، نافع عمری، عطیّه عوفی، برادر خود عیسی، پسر برادرش عبدالله بن عیسی، عطاء بن ابی رباح، قاسم بن عبدالرحمان بن عبدالله بن مسعود، منهال بن عمرو، عمرو بن مرّه، ابو زبیر مکّی، حکم بن عتیبه، حُمیضة بن شمردل، اسماعیل بن امیّه، ثابت بن عبید، اجلح بن عبدالله، عبدالله بن عطاء، محمد بن عبدالرحمان بن سعد بن زُراره، داوود بن علی امیر و دیگران.
فقاهت
ابن ابی لیلی از فقیهان بزرگ و از اصحاب رأی روزگار خود بود. در روزگار بنی امیّه به کار قضاوت در کوفه گمارده شد و در روزگار عباسیان نیز تا آخر عمر این سمت را حفظ کرد و در حدود ۳۳ سال در این مقام باقی ماند. او با امام ابوحنیفه (د ۱۵۰ق / ۷۶۷م ) معاصر و چند سالی از او بزرگ تر بود، اما بین آن دو همواره ناسازگاری هایی بر سر مسائل فقهی وجود داشت و ابوحنیفه بر برخی از احکام قضایی و روش داوری ابن ابی لیلی خرده می گرفت. یکی از دلایل این خرده گیری ها این بود که ابوحنیفه در فتوا و آرای خود جسور بود و ابن ابی لیلی محتاطانه عمل می کرد. ذهبی وی را در فقاهت همتای ابوحنیفه دانسته است. امام احمد بن حنبل فقه ابن ابی لیلی را از حدیث وی برتر دانسته است. او را در قضاوت و برخی از مسائل فقهی آراء ویژه ای است.
مذهب
...
