ریاضیات و نجوم ابوریحان بیرونی

[ویکی فقه] بر اساس فهرستی که بیرونی از آثار خود، در پیوست رسالة فی فهرست محمد بن زکریاء الرازی، آورده و اطلاعاتی که از آثار وی پس از تهیه آن فهرست در دست است، از ۱۸۰ عنوان تألیف، ترجمه، پیش نویس و آثار نیمه تمام بیرونی، دست کم ۱۱۵ عنوان به ریاضیات، نجوم و مطالب وابسته بدان ها اختصاص داشته که ۲۸ عنوان از آن ها به دست ما رسیده است.
با این که ابوریحان بیرونی آثار بسیاری در زمینه های مختلف علمی دارد، در نهضت ترجمه متن های علمی از عربی به لاتینی (قرن های ششم و هفتم) هیچ یک از آثار او به لاتینی ترجمه نشد.احتمالاً غفلت زندگی نامه نویسان دوره اسلامی از میراث علمی بیرونی در این امر مؤثر بوده است چرا که تنها ابن ابی اصیبعه چند سطر به بیرونی اختصاص داده و قفطی و ابن خلکان حتی نامی از او نبرده اند.شاید از آن جا که بیرونی در مجادلاتش با ابن سینا موفقیت چشم گیری به دست نیاورد، معاصران و جانشینان بلافصل او بیرونی را چهره برجسته ای به شمار نیاوردند و به مهارت او در حوزه فلسفه طبیعی تردید کردند.
موضوع حرکت وضعی زمین
باید در نظر داشت که بیرونی پس از مطرح کردن امکان حرکت وضعی زمی ن، آن را موضوعی فلسفی دانسته و بلافاصله از کنار آن گذشته و خود را برای قضاوت در این باره صالح ندانسته است (رجوع کنید به ادامه مقاله).
انتقاد از نجوم بطلمیوسی
هم چنین بیرونی بر خلاف معاصرانش نظیر ابن هیثم و ابوعبید جوزجانی و جانشینانش چون مؤیدالدین عُرضی، خواجه نصیرالدین طوسی، قطب الدین شیرازی و ابن شاطر که همگی به انتقاد از نجوم بطلمیوسی برخاستند و حتی در مواردی الگوهای دیگری برای هیئت عالم مطرح کردند، اثری در این باره ننگاشته است.این انتقادها یکی از وجوه بسیار مهم نجوم دوره اسلامی در قرن های هفتم و هشتم به شمار می آمده و بر کارهای کوپرنیک در این زمینه اثر گذاشته است.تنها اثری که در این زمینه از بیرونی یاد شده، اثر گمشده ابطال البهتان بایراد البرهان است که بنا بر شواهد در رد نظریه بطلمیوس درباره عرض سیارات تألیف شده بود.
آثار ریاضی بیرونی
...

💡 نخست به همراه خانواده خود به اصفهان رفت و پس از آن به تهران آمد. تحصیلات اولیه را نزد پدر آموخت و آن‌گاه وارد دارالفنون شد و پس از شش سال در رشتهٔ مهندسی فارغ‌التحصیل گردید. او در دارالفنون از شاگردان نجم‌الدوله بود. وی در آنجا در رشته‌های ریاضیات و نجوم و مهندسی و نقشه‌برداری تحصیل کرد.

💡 معمولاً آنچه به عنوان علم در دوران شکوفایی علمی نیشابور از آن یاد می‌شود، بیشتر به علوم نقلی، مذهبی و علوم پایه شامل حدیث، فقه، تفسیر، ریاضیات و نجوم اشاره دارد. به عنوان مثال، عمر خیام در ریاضیات، هندسه و نجوم سرآمد روزگار خود بوده‌است.

💡 بهرام کورشن اوغلو در منطقه چای کارای طرابزون به دنیا آمد. زمانی که او دانشجوی سال سوم ریاضیات و نجوم در استانبول بود، از طریق بورس تحصیلی وزارت آموزش ترکیه در سال 1945 در دانشگاه ادینبرو پذیرش شد.

💡 التفهیم لاوایل صناعة التنجیم: این کتاب نیز در نجوم و به فارسی نوشته شده است و برای مدت چند قرن متن کتاب درسی برای تعلیم ریاضیات و نجوم بوده است.

💡 معمولاً آنچه به عنوان علم در دوران شکوفایی علمی نیشابور از آن یاد می‌شود، بیشتر به علوم نقلی، مذهبی و علوم پایه شامل حدیث، فقه، تفسیر، ریاضیات و نجوم اشاره دارد. به عنوان مثال، عمر خیام در ریاضیات، هندسه و نجوم سرآمد روزگار خود بوده است.

💡 سیمپلیکیوس شروحی بر وجیزهٴ اپیکتتوس و بر بسیاری از آثار ارسطو نوشت (احتمالاً پس از ۵۳۳ میلادی). شروح او بر آثار ارسطو برای تاریخ فلسفه، ریاضیات و نجوم دارای ارزش فراوانی است. وی شرحی نیز بر کتاب اول اقلیدس نوشت.او پایداری اجرام سماوی را ناشی از فزونی نیروی رانش آنها نسبت به گرانش می‌دانست.