اقابزرگ تهرانی

[ویکی فقه] آقابزرگ تهرانی. آقابُزُرْگِ تِهْرانی، محمدمحسن بن علی بن محمدرضا بن محسن بن علی اکبر (۱۱ ربیع الاول ۱۲۹۳-۱۳ ذی الحجه ۱۳۸۹ق/۷ آوریل ۱۸۷۶-۲۰ فوریه ۱۹۷۰م)، فقیه و کتاب شناس شیعی امامی می باشد.
سال ۱۲۹۳ قمری، ماه ربیع الاول و شب پنج شنبه بود. درست یازده روز از ماه میلاد و ربیع الموعود می گذشت و تنها یک هفته به سال گشت میلاد بزرگترین مولود آفرینش حضرت محمد مصطفی ـ صلّی الله علیه و آله ـ مانده بود که از لطف خدا، حاج ملا علی تهرانی، صاحب پسری سالم و کامل شد.
والدین
حاج ملا علی از پیش بر آن بود که نام جدش حاج محسن را بر فرزند نهد تا یاد او بماند ولی تقارن این تولد با ماه میلاد پیامبر چنان خرسندش ساخت که اسم فرزند دلبندش را محمد محسن نامید.
طبقات اعلام الشیعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج اول، مقدمه، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
جدِّ بزرگش، حاج محسن، بازرگان بود و به یاری منوچهرخان معتمدالدوله گرجی، نخستین چاپخانه ایران را بنیاد نهاده بود.
تحصیلات
...
[ویکی فقه] آقا بزرگ تهرانی. آقابُزُرْگِ تِهْرانی، محمدمحسن بن علی بن محمدرضا بن محسن بن علی اکبر (۱۱ ربیع الاول ۱۲۹۳-۱۳ ذی الحجه ۱۳۸۹ق/۷ آوریل ۱۸۷۶-۲۰ فوریه ۱۹۷۰م)، فقیه و کتاب شناس شیعی امامی می باشد.
سال ۱۲۹۳ قمری، ماه ربیع الاول و شب پنج شنبه بود. درست یازده روز از ماه میلاد و ربیع الموعود می گذشت و تنها یک هفته به سال گشت میلاد بزرگترین مولود آفرینش حضرت محمد مصطفی ـ صلّی الله علیه و آله ـ مانده بود که از لطف خدا، حاج ملا علی تهرانی، صاحب پسری سالم و کامل شد.
[ویکی شیعه] آقا بزرگ تهرانی. محمدمحسن بن علی بن محمدرضا بن محسن بن علی اکبر بن باقر منزوی تهرانی معروف به آقابزرگ تهرانی ( ۱۲۹۳-۱۳۸۹ق/ ۱۸۷۶- ۱۹۷۰م)، فقیه و کتاب شناس شیعی امامی. از او آثار متعددی به جا مانده است که مهم ترین آنها الذریعة الی تصانیف الشیعة، دایره المعارفی بزرگ در معرفی کتاب ها و آثار شیعه، و طبقات اعلام الشیعه، دائرة المعارفی در شرح احوال و آثار عالمان و رجال شیعه از قرن چهارم تا چهاردهم قمری است.
آقابزرگ در ۱۱ ربیع الاول ۱۲۹۳ ق. در تهران به دنیا آمد. پدر و پدربزرگش از روحانیان این شهر بودند. جدِّ بزرگش، حاج محسن، بازرگان بود و به یاری منوچهرخان معتمدالدوله گرجی، نخستین چاپخانه ایران را بنیاد نهاد. آقابزرگ دو بار ازدواج کرد و ۵ پسر و ۴ دختر از او بر جای ماند. علینقی منزوی و احمد منزوی از فرزندان اویند که در تالیف کتاب ذریعه به او کمک کردند.
آقا بزرگ تحصیلات مقدماتی خود را در مدرسه دانگی آغاز کرد و در مدرسه پامنار و سپس در مدرسه فخریه (مروی) ادامه داد. ادبیات عرب را نزد شیخ محمدحسین خراسانی و شیخ محمدباقر معزالدوله، منطق را نزد میرزامحمدتقی، سطوح اصول را نزد سیدعبدالکریم مدرسی، سیدمحمدتقی گرکانی و شیخ علی نور ایلکایی آموخت و اندکی ریاضیات نیز نزد میرزا ابراهیم زنجانی فرا گرفت. همچنین به مطالعاتی در تاریخ ادبیات و رجال حدیث پرداخت. وی در ۱۰ جمادی الثانی ۱۳۱۵ق. به قصد ادامه تحصیل به نجف رفت و از این تاریخ تا ۱۳۲۹ق. در این شهر نزد حاج میرزا حسین نوری، شیخ محمد طه نجف، سید مرتضی کشمیری، حاج میرزاحسین میرزا خلیل، آخوند ملا محمّد کاظم خراسانی، سید احمد حائری تهرانی، میرزا محمدعلی چهاردهی، سید محمد کاظم یزدی و شیخ الشریعه اصفهانی به کسب دانش پرداخت.

💡 این کتاب را آقابزرگ تهرانی، مفتاح الفلاح فی الأعمال و الأدعیة اللابدیة فی الیوم و اللیلة نامیده است. این کتاب دارای شش باب (فصل) است که نویسنده در هر فصل (ساعتی از شبانه روز) اعمال مخصوصی را در نظر گرفته است.

💡 او سپس به عراق مهاجرت کرد و در کربلا از محضر شیخ زین‌العابدین استفاده نمود. از آنجا به نجف رفت و به گزارش شیخ آقابزرگ تهرانی در نقباء البشر در این شهر نزد فاضل ایروانی و میرزا حبیب‌الله رشتی تلمذ کرد و به درجه اجتهاد نائل گشت.

💡 از آن رو، گراش را مسکن خود قرار داد و به این صورت، ریشهٔ خاندان معصومی در آن شهر پایه‌گذاری شد. شهرت خاندان معصومی به سید معصوم، فرزند سید نظام، است که به نوشتهٔ آقابزرگ تهرانی، در کربلا درگذشت و دفن شد. سید عباس مجتهد برای تشخیص بهتر از نوه‌اش، سید عباس معصومی، در زادگاهش به «آغا عباس گَپ»[ب] مشهور است..

💡 میرزا محمدتقی ساروی (مازندران) که از علمای مشهور ساری بود و به نوشته آقابزرگ تهرانی وفات او ظاهراً در ۱۳۰۶ ق بوده است.

💡 آقابزرگ تهرانی در کتاب الذریعه، یکصد و هفده اصل[یادداشت ۲] را به شاگردان محمد باقر و جعفر صادق منسوب دانسته و نام آنها را ذکر کرده‌است. روند نگارش حدیث به صورت «اصل» در تشیع، تا دوران امامت حسن عسکری (مـ ۲۶۰ ه‍.ق) ادامه داشت. امامان شیعه، همواره شاگردان خود را به نگارش حدیث ترغیب می‌کردند.

💡 آقابزرگ تهرانی در کتاب الذریعه، یکصد و هفده اصل[یادداشت ۲] را به شاگردان محمد باقر و جعفر صادق منسوب دانسته و نام آنها را ذکر کرده‌است. به‌تدریج دو مکتب فقهی حدیث‌گرا و عقل‌گرا در میان مذاهب اسلامی شکل گرفت.