مفتاح العلوم

کتابی است بعربی تالیف سکاکی شامل دوازده علم از علوم ادبی.

رجوع شود به:جامع العلوم

[ویکی نور] مفتاح العلوم، اثر ابویعقوب یوسف بن محمد سکاکی (متوفی 626ق)، کتابی دانشنامه مانند می باشد که در آن خلاصه ای از علوم ادبی زمان نویسنده، شرح داده شده است که شامل صرف، تجوید، اشتقاق (صغیر و کبیر و اکبر)، نحو، معانی، بیان، بدیع (که آن را وجوه تحسین کلام نامیده است)، حد (یعنی تعریف منطقی مفاهیم)، استدلال، عروض، قافیه، نقد شعر و سرانجام مبحثی در باره اعجاز قرآن و رد مطاعن مخالفان می شود
خطیب دمشقی در «تلخیص المفتاح» پیرامون این اثر، چنین نوشته است: «چون علم بلاغت و توابع آن (یعنی علم بدیع) از جلیل القدرترین و دقیق ترین علوم است که از روی آن، دقائق عربیت و اسرار آن معلوم می شود و وجوه اعجاز قرآن از روی آن آشکار می گردد و قسم سوم «مفتاح العلوم» سکاکی بزرگ ترین کتابی است که در این زمینه نوشته شده و از همه سودمندتر و ترتیب مطالب در آن، از همه بهتر و اصول مطالب در آن، از همه مجموع تر است، لذا با توجه به اینکه حشو و تطویل دارد و حشو و زواید آن را باید زدود، لذا من این مختصر را تألیف کردم»
کتاب با دو مقدمه از محقق و نویسنده آغاز شده است. احمد بن مصطفی، معروف به طاش کبری زاده در «مفتاح السعادة و مصباح السیادة»می گوید که: «مفتاح العلوم در 12 علم است. اما این سکاکی گویی اصلا نظم و ترتیب را نمی شناخته و ترتیب مباحث کتابش چنان درهم ریخته است که به سختی می توان توالی و ترتیب مطالب را پیگیری کرد. خود او در ابتدا بعد از آنکه اسامی علوم فوق را برمی شمارد، گویا فراموش می کند که نام دوازده علم را برده است، بلافاصله می گوید: این کتاب را به سه قسم قرار دادم؛ یکی در صرف و دوم در نحو و سوم در دو علم معانی و بیان، که البته هرکدام از آن ها ضمائمی دارد. سپس در تقسیمات اصلی و فرعی، بارها کلمه فصل را به کار می برد که ما نمی دانیم مثلا فصل سوم، مربوط به کدام تقسیم است و قس علی هذا
زبان نویسنده، بسیار دشوار، سخت و دیریاب است و کرنکوف در «دائرةالمعارف اسلام» می گوید: این دشواری، ناشی از طول جمله هاست که در عربی، مألوف نیست و شاید تحت تأثیر ترجمه کتب فلسفه یونانی بوده که او مطالعه می کرده است
اثر حاضر، تحقیقات و نوآوری هایی در زمینه علوم مورد بحث دارد که موجب توجه علما و ادبا بدان گردیده است
[ویکی فقه] مفتاح العلوم (کتاب). «مفتاح العلوم»، اثر ابویعقوب یوسف بن محمد سکاکی (متوفی ۶۲۶ ق)، کتابی دانشنامه مانند می باشد.
«مفتاح العلوم»، اثر ابویعقوب یوسف بن محمد سکاکی (متوفی ۶۲۶ ق)، کتابی دانشنامه مانند می باشد که در آن خلاصه ای از علوم ادبی زمان نویسنده، شرح داده شده است که شامل صرف، تجوید، اشتقاق (صغیر و کبیر و اکبر)، نحو، معانی، بیان، بدیع (که آن را وجوه تحسین کلام نامیده است)، حد (یعنی تعریف منطقی مفاهیم)، استدلال، عروض، قافیه، نقد شعر و سرانجام مبحثی درباره اعجاز قرآن و رد مطاعن مخالفان می شود.
← سخن خطیب دمشقی
کتاب با دو مقدمه از محقق و نویسنده آغاز شده است.
← سخن احمد بن مصطفی
...

💡 خوارزمی در مفتاح العلوم، معنای اصطلاحی رجعت در نزد شیعیان را بازگشت امام پس از مرگ یا پس از غیبت گزارش کرده‌است. بنا به گفته کیانی‌فرید در دانشنامه جهان اسلام، خوارزمی در این گزارش، در تعریف اصطلاحی رجعت و ظهور مهدی، دچار اشتباه شده‌است. در برخی روایات و ادعیه در منابع شیعی، از واژه إیاب یاد شده‌است که مترادفی برای رجعت بوده‌است.

💡 كتابى به نام مفتاح العلوم مشتمل بر دوازده علم از علوم عربى نوشت كه از شاهكارهاىبزرگ علمى و ادبى به شمار مى رود.(44)