ففسق

[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
ف (۲۹۹۹ بار)فسق (۵۴ بار)
(بر وزن قشر) خروج از حق اهل لغت گفته‏اند: «فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عَنْ قِشْرِها» خرما از غلاف خود خارج شد به تصریح راغب فسق شرعی از همین ریشه است در مصباح و اقرب گفته به قولی آن به معنی خروج شی‏ء از شی‏ء علی وجه الفساد است. پس فسق و فسوق خروج از حق است چنانکه در باره ابلیس فرموده:. یعنی او از جن بود و از دستور خدایش خارج شد و اطاعت نکرد. کافر فاسق است که بالتمام از شرع خارج شده و گناهکار فاسق است که به نسبت گناه از شرع و حق کناررفته است.. از آنچه نام خدا در وقت ذبح آن ذکر نشده نخورید خوردن آن فسق و خروج از شرع است ظاهرا ضمیر «اِنََّهُ» به «اَکْل» راجع است. و یا آن ذبیحه کاری خارج از شرع است.. درحج جماع، خروج از طاعت خدا و مجادله نیست و در روایات فوق به «کذب» و جدال به «لاوَاللَّهِ وَ بَلی وَاللَّهِ» تفسیر شده است.. در جوامع الجامع و المیزان اسم را ذکر معنی کرده است گویند: فلانی نامش با خوبی یا با بدی مشهور است در آیه نهی شده از اینکه نام مؤمنی با فسق و با بدی برده شودمثلا: این فلان کاره است یا فلان کاره بودیعنی: بد ذکری است ذکر مردم با فسق پس از ایمان آوردن آنها. صدر آیه که در نهی از لقب بد و طعنه و عیبجوئی است این مطلب را روشن می‏کند. عدم اعتبار قول فاسق‏. آیه شریفه قول فاسق را بی اعتبار معرفی می‏کند و مفهوم آن اثبات عمل به خبر ثقه است. و این در صورتی است که فسق فاسق معلوم باشدیعنی: ای اهل ایمان اگر فاسقی خبری پیش شما آورد در باره آن تحقیق کنید مبادا از روی عدم علم قومی راآسیب رسانید و برکرده خویش پشیمان شوید. این کریمه تصدیق و امضاء بناء عقلاست که به خبر شخص موثق اعتبار قائل اند و در صورت اخبار شخص فاسق و بدکار، تحقیق وجستجو می‏کنند. *** شیعه و اهل سنت اتفاق دارند در اینکه آیه فوق در باره ولیدبن عقبة بن ابی معیط نازل شده آنگاه که از طرف رسول خدا«صلی الله علیه و آله» مأمور جمع آوری صدقات بنی مصطلق گردید. ابن کثیر در تفسیرخود از مسند احمد نقل کرده: حارث بن ابی اضرار فرمانروای بنی مصطلق (که پدر جویریه زن رسول خدا«صلی اللَّه علیه و آله» بود) گوید: محضر رسول خدا آمدم، اسلام را به من عرضه کرد قبول و اقرار کردم، به زکوة دعوتم کرد پذیرفتم، گفتم ای رسول خدا به نزد قوم خویش برگشته آنها را به اسلام و زکوة دعوت کنم هرکه پذیرفت زکوتش را جمع می‏کنم و در فلان وقت نماینده‏ای می‏فرستید آنچه جمع کرده‏ام محضر شما بیاورد. چون حارث زکوة را جمع آوری کرد در وقت معین نماینده آن حضرت نیامد، حارث گمان کرد غضبی از جانب خدا و رسول شده که نماینده حضرت نیامد. بزرگان قوم را خواند و گفت: رسول خدا به من وعده فرموده بود که کسی را برای بردن زکوة جمع شده، بفرستد. رسول خدا خلف وعده نمی‏کند این نیست مگر به واسطه غضبی، بیایید محضر رسول خدا برویم. از آن طرف رسول خدا«صلی اللَّه علیه و آله» ولیدبن عقبه را برای آوردن زکوة فرستادند، او مقداری از راه بنی مصطلق را پیمود ترسید و برگشت (زیرادر جاهلیت با آنها دشمنی داشت) و گفت: یا رسول الله حارث زکوة را نداد و خواست مرا نیز بکشد، آن حضرت در غضب شد و عده‏ای را پیش حارث فرستاد او که با سران قوم عازم مدینه بود در راه با فرستادگان آن حضرت برخورد و گفت: چه مأموریتی دارید؟ گفتند: برای کار تو. گفت: چه کاری؟ گفتند: رسول خدا ولید را پیش تو فرستاده و او خبرداده که زکوة را نداده و قصد کشتن او راداشته‏ای!!! گفت: نه به خدائیکه محمد«صلی اللَّه علیه و آله» را به حق فرستاده من نه او را دیده‏ام و نه پیش من آمده است. چون حارث وارد محضر آن حضرت گردید فرمود: زکوة را ندادی و خواستی فرستاده مرا بکشی؟! «مَنَعْتَ الزَّکوةَ وَ اَرَدْتَ قَتْلَ رَسُولی»؟ گفت: نه به خدائیکه تو را به حق فرستاده نه من او را دیده‏ام و نه پیش من آمده است. و علت آمدن من این است که فرستاده شما نیامد فکرکردم غضبی از جانب خدا ورسول بر ما شده است. پس آیه «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا انْ جاءَکُمْ فاسِقٌ...» نازل گردید.

💡 باز به اول كلام برگشته و مى گوييم: پروردگارمتعال درباره حقيقت و ذات اين موجود شريرى كه نامش را ابليس نهاده جز مختصرى بياننفرموده، تنها در آيه (كان من الجن ففسق عن امر ربه ) جن بودن او را بيان كرده، و درجمله خلقتنى من نار) از قول خود او حكايت كرده كه ماده اصلى خلقتش آتش بوده. و امااينكه سرانجام كارش چيست و جزئيات و تفصيل خلقت او چگونه بوده ؟ صريحا بياننكرده است.

💡 6 نبايد به سابقه ى خود مغرور شد. ابليس با سابقه ى طولانى عبادت، فاسق شد. (كان من الجنّ ففسق... )

💡 حد كفر بود و اگر مى بينيم قرآن لقب فاسق به آنها داده است بخاطر آن است كه فاسقمعنى وسيعى دارد و هر نوع خروج از رسم عبوديت و بندگى خدا راشامل مى شود و لذا درباره شيطان نيز مى خوانيم: ففسق عن امر ربه: در برابر فرمانخدا فاسق گرديد و مخالفت كرد.

💡 لذا بـلا فـاصـله اضافه مى كند او از جن بود، و سپس از فرمان پروردگارش خارج شد(كان من الجن ففسق عن امر ربه ).

💡 و نيز درباره شيطان آمده است: (( كان من الجن ففسق عن امر ربه افتتخذونه و ذريتهاولياء من دونى...)) (234).

💡 در اين جمله و همچنين در آيه (فسجد الملائكه كلهم اجمعون ) خداى تعالى خبر مى دهد ازسجده كردن تمامى فرشتگان مگر ابليس. و در آيه (كان من الجن ففسق عن امر ربه )علت سجده نكردن وى را اين دانسته كه او از جنس فرشتگان نبوده، بلكه از طايفه جنبوده است، از آيه (بل عباد مكرمون لا يسبقونهبالقول و هم بامره يعملون ) نيز استفاده مى شود كه اگر ابليس از جنس فرشتگان مىبود چنين عصيانى را مرتكب نمى شد.