سید ضیاءالدین طباطبایی

[ویکی فقه] سید ضیاءالدین طباطبایی، یکی از شخصیت های معروف سیاسی ایران در عصر مشروطه بود.
سید ضیاءالدین طباطبای یکی از شخصیت های معروف سیاسی ایران در عصر مشروطه، پهلوی اول و دوم است که نقش بسزایی در کودتای اسفند ۱۲۹۹ ش و تاسیس سلسله پهلوی ایفا نمود. وی در تابستان ۱۲۶۸ش در شیراز متولد شد. پدرش سید علی آقا یزدی از خطبای مشهور عهد مظفری است که در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه به حوزه علمیه نجف رفت. وی در پی درخواست مظفرالدین میرزای ولیعهد از میرزای شیرازی به منظور اعزام یکی از روحانیون حوزه به منظور زعامت دینی هموطنان به ایران بازگشت. سید علی آقا در زمان مشروطه تنها در چارچوب اقدامات مظفری با مشروطه خواهان موافق بود، اما بعدها در صف مخالفان مشروطه طلبان و همرزم شیخ فضل الله نوری قرار گرفت و حتی در دوران استبداد صغیر به ساری نیز تبعید شد. مادرش نیز دختری شیرازی بود که پدرش در سفری به شیراز با وی ازدواج کرد و سید ضیاء نیز نخستین فرزند وی بود.
ماهیت سیاسی سید ضیاء
درباره ماهیت سیاسی سید ضیاء دو نظر متضاد وجود دارد. عده ای او را مظهر بیگانه پرستی در راستای منافع انگلستان می دانند که در مواقع لزوم از او به عنوان یک مهره بیشترین استفاده را می برد. به عنوان نمونه در زمان عقد قرارداد ۱۹۱۹م در کابینه وثوق الدوله که انگلستان را شریک مسائل مالی و نظامی ایران کرد و استقلال مملکت را دچار خدشه نمود، وی یکی از حامیان این قرارداد بود و آن را رستاخیز نو ایران خواند و این دقیقاً برخلاف موضع گیری اش دوران وزارتش بود که آن را هماهنگ با سیاست انگلستان می دانند. برخی دیگر او را به عنوان فردی انقلابی و آزادیخواه که هر چند ممکن است، دارای اشتباهاتی باشد، می ستایند.
تحصیلات
سید ضیاء که در حدود یک سالگی همراه با والدین خود به تبریز برده شد. تحصیلات مقدماتی خود را توسط معلمین خصوصی در منزل فراگرفت. سپس با ورود به مدرسه ثریای تبریز علاوه بر دروس جدید زبان روسی را نیز فراگرفت. پس از آن به شیراز رفته، علاوه بر تحصیلات مذهبی به فراگیری زبان های فرانسه و انگلیسی نیز پرداخت.
از نوجوانی تا کودتای ۱۲۹۹ش
...

💡 در عراق زاده شد. او فرزند شیخ‌العراقین مازندرانی بود. علوم حوزوی و ادبیات فارسی و عرب را در کربلا و نجف آموخت. در سال ۱۲۹۸ به اتفاق برادرش زین‌العابدین رهنما به ایران بازگشت و سال بعد در انتخابات مجلس شورای ملی به نمایندگی ساری انتخاب شد اما کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ مانع تشکیل مجلس شد تا اینکه در پی سقوط کابینه سید ضیاءالدین طباطبایی، مجلس کار خود را در تیر ۱۳۰۰ آغاز کرد (دوره چهارم).

💡 حزب اراده ملی نام یکی از احزابی است که در پی آزادی‌های سیاسی نسبی پس از شهریور ۱۳۲۰ در ایران پدید آمد. مرکز ثقل و رهبر عملی این حزب، سید ضیاءالدین طباطبایی بود و افراد مشهوری چون مظفر فیروز و نیرالملک نیز در آن عضویت داشتند. عمده فعالیت‌های این حزب در رقابت با حزب توده بود و از خود ایدئولوژی سیاسی مستقلی نداشت. حزب اراده ملی کم‌تر از دو سال دوام داشت و با روی کار آمدن احمد قوام، منحل شد.

💡 در دانشگاه پاریس در رشته حقوق درس خواند و پس از بازگشت به ایران به وکالت دادگستری پرداخت. پس از شهریور ۱۳۲۰ و بازشدن فضای سیاسی، با همکاری با روزنامه رعد امروز که مقدمات بازگشت سید ضیاءالدین طباطبایی به کشور را فراهم می‌کرد و همچنین با وکالت پرونده صولت‌الدوله قشقایی و سردار اسعد و نصرت‌الدوله فیروز علیه سران شهربانی دوران رضا شاه به شهرت رسید.

💡 حاج باباخان که در وقایع تبریز دلاوری‌ها کرده بود در شعبان ۱۳۳۹ از طرف دولت وقت به حکومت ابهر، زنجان منصوب شد و دفع فتنهٔ امیرافشار به او واگذار شد. حاج باباخان با ذکاوت فراوان امیرافشار را دستگیر ساخت. حاج باباخان گزارش این مأموریت بزرگ را به مرکز داد و سید ضیاءالدین طباطبایی رئیس‌الوزرای وقت، طی نامهٔ شمارهٔ ۲۱۵۳ مورخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۰۰ خورشیدی کتباً از او قدردانی کرد.