گونهخان افشار، که در منابع تاریخی با عنوان امیر نیز یاد شده است، یکی از سرداران برجسته دورهٔ زندیه محسوب میشد. ایشان در برههای حساس از تاریخ ایران، هنگامی که دولت زندیه به تثبیت قدرت و مدیریت شورشها مشغول بود، به مقام فرماندهی نظامی دست یافت. دوران فعالیت این سردار، مصادف با سال ۱۱۷۶ هجری قمری بود که نشان از نقشآفرینی او در یکی از مقاطع مهم تاریخ معاصر ایران دارد. جایگاه ویژهای که دولت مرکزی برای وی قائل بود، به وضوح در مأموریتهای نظامی واگذار شده به او مشهود است.
نقطهٔ عطف کارنامهٔ نظامی گونهخان افشار، مأموریت محولهاش از سوی وکیل الرعایا (احتمالاً کریمخان زند) بود. به موجب این فرمان، وی به اتفاق محمدامینخان گروسی مأمور گردید تا عملیات نظامی گستردهای را در منطقهٔ کرمان سازماندهی و اجرا نماید. هدف اصلی این عملیات، تسخیر کرمان و سرکوب شورشی به نام تقی یاغی بود که ظاهراً امنیت منطقه را به چالش کشیده بود. این مأموریت دوگانه، نیازمند هماهنگی دقیق نظامی و قدرت فرماندهی قابل توجهی از سوی هر دو سردار بود تا ثبات در آن ناحیهٔ استراتژیک برقرار گردد.
این واقعهٔ تاریخی که در صفحات ۳۲۴ کتاب تاریخ کرمان ثبت شده است، اهمیت راهبردی اقدامات زندیه برای حفظ تمامیت ارضی و مدیریت شورشهای داخلی را گوشزد میکند. همکاری گونهخان افشار با محمدامینخان گروسی نمونهای از بسیج نیروهای محلی و سران نظامی وفادار برای تأمین اهداف سیاسی و نظامی حکومت مرکزی زندیه است. بررسی این منابع اولیه، تصویری روشنتر از ساختار قدرت نظامی و چالشهای مدیریتی آن دوره ارائه میدهد.
