پیلخانه در زبان فارسی به معنای محل نگهداری فیلها یا ساختمان و جایگاهی است که فیلها را در آن نگهداری، استراحت و مراقبت میکردند. واژه «پیل» در فارسی کهن به معنای فیل است و «خانه» نیز به معنای محل سکونت یا نگهداری آمده است؛ بنابراین، پیلخانه در مجموع به معنای «فیلخانه» یا جای نگهداری فیلها است. در گذشته که فیلها در برخی سرزمینها برای جنگ، شکار، تشریفات سلطنتی و حمل بار مورد استفاده قرار میگرفتند، ساختن محلی مخصوص برای نگهداری آنها ضروری بود و این مکان را پیلخانه مینامیدند. پیلخانه معمولاً دارای فضای وسیع، امکانات لازم برای تغذیه و محل استراحت فیلها بود و افرادی نیز وظیفه مراقبت و تربیت آنها را بر عهده داشتند. این واژه بیشتر در متون تاریخی، داستانهای کهن و آثار ادبی فارسی دیده میشود و یادآور دوران پادشاهیها و سپاههایی است که از فیل در امور نظامی و تشریفاتی استفاده میکردند. امروزه این واژه کمتر در زبان روزمره به کار میرود و بیشتر جنبه تاریخی و ادبی دارد. بنابراین، «پیلخانه» به معنای محل نگهداری فیلها است و در گذشته به ساختمان یا فضایی گفته میشد که برای نگهداری، مراقبت و استفاده از فیلها اختصاص داشت.
پیل خانه
لغت نامه دهخدا
پیل خانه. [ ن َ / ن ِ ] ( اِ مرکب ) فیل خانه. جایی که در آن پیلان را بندند. ( آنندراج ). جای نگهداری فیلان: گوسفند ازبیم آتش خود را در پیلخانه اوگند... آتش در نی افتاد و قوت گرفت و پیلخانه درگرفت. ( سندبادنامه ص 82 ).