نگارستان عجائب و غرائب

[ویکی نور] نگارستان عجائب و غرائب، اثر پیشاوری، نوشته ای است پیرامون برخی از امور عجیب و شگفت انگیز که به زبان فارسی قدیم و بین سال‏های 1131 تا 1165ق، تألیف شده‏ است.
نام اصلی کتاب مشخص نیست، ولی آقای طباطبایی در مقدمه کتاب، به قرینه وضع تدوین و ترکیب مطالب، نام «نگارستان عجائب و غرائب» را بر آن نهاده است. همچنین، نام نویسنده آن نیز شناخته نیست، ولی به قرینه برخی حکایات و مشاهدات که مؤلف در اثنای کتاب یاد می کند، از مردم شهر پیشاور است که در روزگار تألیف این اثر، در مرز ایران و هند واقع و ضمیمه ممالک محروسه ایران در دوران نادرشاه افشار بوده و اکنون از شهرهای غربی کشور پاکستان شده است. آقای حاجی محمد رمضانی، مصحح کتاب بوده و توانسته است از تنها متن نارسایی که از این اثر وجود داشته، در حد امکان، متن بالنسبه قابل ملاحظه ای از کار درآورد که بسیار بهتر، درست تر و رساتر از نسخه اصل می باشد.
این کتاب، مانند ده ها اثر مربوط به وصف عجایب و غرایب، شامل مطالبی است که خوانندگان را در مواردی به مزید معرفت و دانش آشنا می سازد؛ همان طور که مشتمل بر موضوعاتی دور از قبول عقل و منطق نیز می باشد.
کتاب با مقدمه آقای محمد محیط طباطبایی در بیان نکاتی پیرامون مطالب آغاز شده است. مؤلف، کتاب را به ترتیب نگارستان و نگارخانه یا مرقع تصاویر، به چند گرده تقسیم کرده است که گرده اول و دوم آن در این نسخه وجود ندارد و تنها گرده سوم است که مشتمل بر دوازده تصویر بوده و تصویر دوازدهم آن، خود به یازده رنگ قسمت می شود و ممکن است اصل کتاب، به همین گرده سوم پایان یافته باشد.
وی در اثنای کتاب خود، نام کتاب های معروف و غیر معروف و مؤلفین مختلفی را یاد می کند (مجموعا نام 67 کتاب در این اثر آمده است)، ولی معلوم نیست که تا چه اندازه در نقل این مطالب امانت به خرج داده و دقت ورزیده است، بلکه احتمال می رود غرابت کار نقل روایت مؤلف، خود کمتر از غرابت مطالب تألیف او نباشد.
از سیاق مطالب و مقایسه آنچه از غرایب نوشته شده با آنچه در این دفتر نمی توان یافت، استنباط می شود که نویسنده در گرده اول، از غرایب جزایر و براری، اقوام، خواب ها، زندگانی اشخاص و فرج بعد از شدت و نظایر آن ها سخن گفته باشد.

💡 و چه بسا عجائب و غرائبى كه دانشمندان حيوانشناسى پس از مطالعات عميقى در انواعمختلفى از حيوانات و تحت نظر گرفتن تربيت آنها به دست آورده اند، گفتار ما را تاييدنمايد، براى اينكه چنين عجائب و غرائبى، جز از موجودى صاحب اراده و داراى فكر لطيف وشعور تيز و عميق، سرنمى زند.

💡 امروز مرتاضين و اهل سلوك از ملل مختلف جهان، عجائب و خوارقيرا از خود نشان ميدهند كه:هيچگونه با فكر و عقل ما سازگار نيست: در موجودات خارجى تصرف ميكنند، از گذشته واز قضاياى واقع شده خبر ميدهند، از آينده امور صحبت ميكنند، و كارهاى برخلاف طبيعت وعادت انجام ميدهند.

💡 علوميكه از عجائب و غرائب آثار بحث مى كند، بسيار است، بطوريكه نميتوان در تقسيم آنهاضابطه اى كلى دست داد، لذا در اين بحث معروفترين آنها را كه در ميان متخصصين آنهاشهرت دارد نام مى بريم.

💡 اين همه ستارگان درخشان و كرات مختلف آسمانى كه هر كدام در مدار خود در گردشند اينمنظومه هاى بزرگ و اين كهكشانهاى غول پيكر و اين نظام دقيقى كه بر سراسر آنها حكمفرما است، همچنين اين كره زمين با تمام عجائب و اسرارش، و اينهمه موجودات زنده متنوع وگوناگونش، درست در ساختمان همه اينها بنگريد و با مطالعه آنها به مبدء جهان هستىآشناتر و نزديكتر شويد.