نقض علت

[ویکی فقه] نقض علت به ابطال قیاس مستدل از طریق وجود علّت ادعایی بدون وجود معلول «حکم» اطلاق می شود و در علم اصول فقه کاربرد دارد.
نقض، در لغت به معنای گشودن و باطل نمودن است و در اصطلاح، نقض علت، از مبطلات قیاس بوده و عبارت است از وجود وصفی که مستدل، علت بودن آن را برای حکم در قیاس خود، در موردی که حکم از آن تخلف کرده است، ادعا می کند؛ یعنی با وجود این که علت ادعایی وجود دارد، معلول آن، که حکم باشد، وجود ندارد و معترض از این طریق، قیاس مستدل را باطل می نماید. (النقض وجود العلة بلا حکم) برای مثال، « شافعی » معتقد است در روزه واجب اگر روزه دار در شب نیت نکرد، روزه او صحیح نیست و دلیل عدم صحت روزه را خلوّ اول روزه از نیت می داند، اما « حنفی » به او اعتراض نقض علت می کند؛ به این بیان که در روزه مستحبی که اول روزه، خالی از نیت است اگر شخص در اثنای روز نیت کند، روزه او صحیح است؛ بنابراین، در این روزه، وصفی که ادعای علیت آن شده است خلوّ اوّل صوم از نیت وجود دارد، اما حکم عدم صحت روزه وجود ندارد، زیرا روزه مستحبی در این حالت صحیح است.
دیدگاه اصولی های اهل سنت
اصولی های اهل سنت در مبطل بودن نقض علت، به شرح زیر، اختلاف دارند:۱. در میان «حنفیه» معروف است که نقض علت مطلقا مبطل علیت علت نیست؛۲. «شافعی» و « فخررازی » اعتقاد دارند که نقض علت مطلقا مبطل علیت علت است؛۳. بیشتر «شافعی»ها معتقدند نقض علت، در علل مستنبط مبطل علیت علت است و در علل منصوص مبطل نیست؛۴. « بیضاوی » معتقد است نقض علت در صورتی که تخلف حکم از علت بدون وجود مانع باشد مبطل است، اما اگر تخلف به خاطر وجود مانع باشد، مبطل نیست.

💡 راجع به ابوالبخترى در ماجراى جنگ بدر و بعد از آن در البداية والنهاية (476) ابن كثير و غيره؛ مانند سيره محمدبن اسحاق آمده است. علت اينكه پيغمبر اكرم - صلّىاللّه عليه وآله - اجازه نداد ابوالبخترى را بهقتل برسانند، اين بود كه وى در نقض پيمان محاصره اقتصادى پيغمبر و مسلمين، توسطمشركان مكه، دست داشت. او پيغمبر - صلّى اللّه عليه وآله - را اذيت نمى كرد و بهحضرتش صدمه نرساند.

💡 او همواره از دولت و همه فرماندهان جنگ و جنگسالاران انتقاد کرده‌است. وی همیشه علت اصلی نقض حقوق مردم افغانستان را مطرح می‌کرد.

💡 به غیر از ابراهیم رئیسی، تعداد زیادی از اعضای کابینه او در سال‌های مختلف توسط آمریکا، اروپا، کانادا و بریتانیا به علت‌هایی از جمله نقض حقوق بشر و فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده در منطقه و مشارکت در برنامه هسته‌ای تحریم شده‌اند.

💡 در پایان سال گذشته میلادی کمیته وزیران شورای اروپا روند آغاز اعمال تحریم علیه باکو را آغاز کرد. علت این امر نقض حکم دادگاه حقوق بشر شورای اروپا بود که رای داده بود که باکو حقوق ایلغار ممدف را زیر پا گذاشته‌است.