قیاس اقترانی شرطی، شاخهای از منطق صوری است که در آن، یک یا هر دو مقدمه (صغری و کبری) از قضایای شرطی تشکیل شده است. این نوع قیاس در مقابل قیاس حملی قرار دارد که هر دو مقدمهاش حملی (موجبه کلیه، موجبه جزئیه، سالبه کلیه یا سالبه جزئیه) است. تقسیمبندی قیاس اقترانی شرطی بر اساس نوع مقدمات صورت میگیرد؛ به این ترتیب که ممکن است مرکب از یک قضیه حملی و یک شرطی باشد (که در این حالت، قضیه حملی نقش صغری یا کبری را میپذیرد) یا کاملاً مرکب از دو قضیه شرطی باشد. علاوه بر این، ماهیت قضیه شرطی (متصل یا منفصل بودن) و همچنین موضع حد وسط در مقدم یا تالی، به تقسیمات فرعی پیچیدهتری منجر میشود که فهم آنها برای استنتاج دقیق ضروری است.
تعیین اشکال چهارگانه بر اساس موضع حد وسط
همانند قیاس اقترانی حملی که به چهار شکل متمایز تقسیم میگردد، قیاس اقترانی شرطی نیز بر اساس موقعیت قرارگیری حد وسط در مقدمتین (صغری و کبری) به چهار شکل اصلی تقسیم میشود که عبارتاند از: شکل اول، شکل دوم، شکل سوم و شکل چهارم شرطی. در قضایای شرطی، مقدم (مبتدأ قضیه شرطی) و تالی (محمول قضیه شرطی) نقش اساسی دارند و به ترتیب معادل موضوع و محمول در قضایای حملی تلقی میگردند. حد وسط همان جزء مکرَّر است که در هر دو مقدمه وجود دارد؛ در حالی که جزء غیر مکررِ موجود در صغری، حد اصغر و جزء غیر مکررِ موجود در کبرای، حد اکبرِ قیاس را تشکیل میدهد. نتیجه نیز از حذف حد وسط و اتصال حد اصغر به حد اکبر به دست میآید.
