دلالت محمول بر موضوع

[ویکی فقه] دلالت محمول بر موضوع یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای دلالت محمول بر تمام ذات موضوع یا بر مقوِّم یا عرض لازم یا عرض مفارق موضوع است.
هر محمولی که بر موضوعی دلالت می کند اگر بر کمال حقیقت و ذات موضوع (به دلالت مطابقی) و بر تمام ذاتیات آن (به دلالت تضمنی) دلالت داشته باشد (در صورتی که ذات، دارای اجزای حقیقی باشد)، آن دلالت را «دلالت دالّ بر ماهیت» (الدالّة علی الماهیة و الدالّ علی ما هو الشیء) می گویند. چنین محمولی اگر لفظ مفرد باشد اسم شیء است؛ مثل لفظ انسان نسبت به مصادیق و اشخاص، و اگر لفظ مرکب باشد حدّ شیء خواهد بود؛ مثل «حیوان ناطق» و اگر بر حقیقت موضوع دلالت نداشته باشد یا بر «مقوم ذاتی» آن یا همان اجزای ذاتش دلالت دارد که به آن «دلالت محمول بر مقوِّم موضوع» گفته می شود، یا بر عرضی لازم ماهیت موضوع (لازم ماهیت) دلالت دارد که «دلالت محمول بر لازم موضوع» خوانده می شود و یا بر عارض غیر لازم ماهیت موضوع (عرض مفارق) که «دلالت محمول بر عارض موضوع» است.
اقسام دلالت محمول بر موضوع
از همین روی، دلالت محمول بر موضوع به چند دسته تقسیم می شود: ۱. دلالت محمول بر ذات موضوع؛ ۲. دلالت محمول بر مقوِّم موضوع؛ ۳. دلالت محمول بر لازم موضوع؛ ۴. دلالت محمول بر عارض موضوع.
مستندات مقاله
در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است: • صلیبا، جمیل، فرهنگ فلسفی.
...

💡 مؤلف گويد: اين قصه نيز از جمله قصه هائى است كه متمسك به آنها شده اند جمعى كهتجويز گناه نسبت به پيغمبران مى كنند از اهل سنت، و ايشان اين قصه را به اين نحونقل كرده اند كه در اين روايت مذكور شد، بعضى از اين شنيع تر نيزنقل كرده اند؛ چون سابقا دانستى كه ضرورى دين شيعه است عصمت پيغمبران از گناهانپس بايد كه بعضى از اجزاى اين روايت محمول بر تقيه باشد.

💡 دوم: حديث معروف مروى از پيغمبر صلى الله عليه و آله كه فرمود: (عمرهاى امّت من ميانشصت و هفتاد است.) و آن محمول بر اغلب است والاّ لازم آيد كذب آن جناب العياذ باللّه ومؤ يّد اين حمل، آنكه در بعضى از نسخ اين حديث كه: اكثر عمرهاى امّت من و از اين جهتمعروف شده مابين شصت و هفتاد به عشره ميشومه و اينكه منتهاى عمر در اين ازمنه از صد وبيست نمى گذرد جز استقراء و مشاهده مستندى ندارد.