خفت لفظ
خفت لفظ به معنای «سبک بودن تلفظ یک کلمه نسبت به کلمه دیگر» در زبان عربی و ادبیات است که در علم بلاغت و ترتیب واژهها اهمیت دارد. در این مفهوم، زمانی که دو واژه کنار هم قرار میگیرند، معمولاً واژهای که آسانتر، روانتر و سبکتر در گفتار است، بر واژه سنگینتر و دشوارتر مقدم میشود. این انتخاب به دلیل زیبایی زبانی و راحتی در تلفظ انجام میگیرد و نه به خاطر ارزش معنایی بیشتر کلمه. برای مثال در ترکیب «ربیعه و مضر»، با اینکه قبیله «مضر» از نظر جایگاه تاریخی مهمتر است، اما «ربیعه» به دلیل سبکتر بودن در تلفظ، ابتدا آورده شده است. همچنین در برخی موارد، واژه «الانس» بر «الجن» مقدم میشود، زیرا تلفظ آن آسانتر و روانتر است. بنابراین خفت لفظ یک معیار آوایی در زبان است که به آهنگ و سهولت بیان توجه دارد. این اصل در بلاغت عربی برای ایجاد نظم بهتر در جمله و خوشآهنگ شدن کلام به کار میرود. در واقع هدف آن، زیباسازی گفتار و جلوگیری از سنگین شدن ترکیب کلمات در جمله است. این قاعده نشان میدهد که زبان تنها بر اساس معنا شکل نمیگیرد، بلکه آوا و تلفظ نیز نقش مهمی دارد. در نتیجه، خفت لفظ یکی از عوامل مهم در تقدیم و تأخیر واژهها در ساختارهای زبانی محسوب میشود.
مترادفها
تحقیر کلامی، توهین لفظی
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] خفت لفظ به یکی از اسباب تقدیم یک لفظ بر لفظ دیگر اطلاق می شود.
در تقدیم و تاخیر، لفظ آسان و سبک بر لفظ ثقیل و سنگین مقدم می شود؛ مانند این جمله عرب ها که می گویند: «ربیعه» و «مضر» که دو قبیله اند؛ با این که «مضر» - چون پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم از آن قبیله است - شریف تر از «ربیعه» است؛ ولی «ربیعه» به دلیل خفیف بودن در تلفظ آن، مقدم شده است. و نیز مانند: تقدیم «الانس» بر «الجن»؛ زیرا «الانس» خفیف تر از «الجن» است.