حبیش تفلیسی

حبیش تفلیسی. [ ح ُ ب َ ت َ ] ( اِخ ) ابن ابراهیم بن محمد التفلیسی. مکنی به ابی الفضل و ملقب به کمال الدین.شیخ ادیب. یکی از مشاهیر علوم و حکمت و هیئت و هندسه و نجوم و لغت، صاحب تصانیف بسیار در علم طب و نجوم و لغت و جز آن. وی از قدماء حکما و قدوه مهندسان عصر خود و در معالجات صاحب رأی صائب بود. او راست: کتاب تقویم الادویة. کتاب تلخیص علل القرآن. کتاب بیان النجوم. قانون الأدب فی ضبط کلمات العرب، به فارسی.و آن در مجلدی خطی متعلق به حاج محمد آقای نخجوانی که حاوی لغت نامه اسدی و همین قانون الادب بود موجود است و بعلاوه کتابی دیگر از حبیش در آنجا هست که قوافی را به ترتیب حروف تهجی جمع کرده بود. و او راست: کامل التعبیر، به فارسی و آن را برای قلج ارسلان رومی نوشته است و این کتاب را خضرنامی برای سلطان سلیمان عثمانی به ترکی ترجمه کرده است. و نیز او راست: جوامعالبیان در ترجمان قرآن در غریب قرآن بزبان فارسی و در مقدمه آن از ترجمان القرآن ابوجعفربن محمدبن خلیل زوزانی نقل کند. حبیش به سال 625 هَ. ق. وفات کرده است. و رجوع به حبش بن ابراهیم بن محمد تفلیسی شود.

مکنی به ابی الفضل و ملقب به کمال الدین شیخ ادیب و یکی از مشاهیر علوم و حکمت و هئیت و هندسه و نجوم و لغت

حُبیَش تِفلیسی (تفلیس ح ۵۱۵ـ ح ۶۰۰ق)
دانشمند، ادیب، پزشک و اخترشناس گرجستانی. خانوادۀ وی در ۵۱۶ق از تفلیس به بغداد کوچید و حبیش در بغداد چندی در دربار شرف الدین علی بن طراد و مقتفی عباسی خدمت کرد. سپس به آسیای صغیر کوچید و در شمار بزرگان دربار قلج ارسلان دوم سلجوقی درآمد. حبیش برخی تألیفات خود را به نام همین شاه سلجوقی، یا به فرمان او نوشته است. از آثارش: وجوه قرآن به فارسی (تهران، ۱۳۴۰ش)؛ کفایة الطب به فارسی در پزشکی؛ قانون ادب که فرهنگی عربی به فارسی است و بیش از ۶۰هزار واژۀ عربی را دربردارد (تهران، ۱۳۵۰ـ۱۳۵۱ش)؛ ملحمۀ دانیال (تهران، ۱۳۴۰ق)؛ کامل التعبیر به فارسی در تعبیر خواب (تهران، ۱۳۴۸ش)؛ بیان النجوم به فارسی در اخترشناسی.

💡 همراه شدن آرامش و ثبات سیاسی با عشق و علاقهٔ سلاطین ترکی همچون قلیچ‌ارسلان دوم و سلطان سلیمان‌شاه دوم به زبان و ادب فارسی، مقدمات حضور شعرا، ادبا، عرفاً و اندیشمندان فارسی‌زبان را به قلمرو و دربار سلاجقهٔ روم فراهم ساخت یا حداقل این بزرگان را بر آن داشت تا اشعاری را در ستایش سلاطین شعردوست سلجوقی روم بسرایند یا آثار خویش را به نام آن‌ها مزین کنند. عالمان و شاعرانی فارسی‌زبان همچون حبیش‌بن ابراهیم تفلیسی، نظامی گنجوی و ظهیرالدین فاریابی جایگاه ادب و زبان فارسی را در دربار سلجوقیان روم به اوج تعالی رساندند.