دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] صرف نظر از آن چه به اشاره در قرآن یا به تفصیل و گاه جزءپردازی های اغراق آمیز در روایات، در باره روز جمعه آمده است، مهم ترین مشخصه و در عین حال کارکرد این روز، نقش آن در نظام تقسیم روزهای ماه به واحدهای هفت تایی ( هفته ) به عنوان روز پایانی یا تعطیل هفتگی بوده است.
از همان اوایل شکل گیری جامعه مسلمانان در مدینه، علاوه بر جنبه های عبادی و کارکرد دینی ـ اجتماعی جمعه، نقش ها و ظرفیت های غیردینی (سیاسی، رسانه ای و اقتصادی) نیز در شمار مشخصه های هویتی این روز در آمد.
تفاوت جمعه با سبت یهودی
جمعه، برخلاف شنبه ( سبت / شَباط ) یهودیان، هرگز تعطیل مطلق و روز خودداری از کار کردن یا روز استراحتِ کامل به پیروی از استراحت خداوند پس از فراغت از کار خلقت نبوده است، چه این حقیقت را به منزله اصالت و ابداعی بودنِ مفهوم جمعه در فرهنگ اسلامی بدانیم، چه آن را حاصل تمایل پررنگ مسلمانان صدر اسلام به متمایز بودن یا دست کم احساس نیازِ هویت جویانه آنان به متمایز بودن از یهودیان و مسیحیان بینگاریم و چه حتی آن را ناشی از حزم و دوراندیشی بنیان گذاران سنّتِ اسلامی برای در امان ماندن از مایه های استهزای مفهوم یهودیِ «استراحت خداوند پس از شش روز آفرینش » تلقی کنیم.
پدیداری جمعه در نظر محققان غربی
گویتین و شاکد، دو محقق یهودی که هر دو ــ البته با تبیینی متفاوت جمعه مسلمانان را پدیداری دست دوم و اقتباسی از سنن پیش از اسلام دانسته اند، تفاوت های جمعه اسلامی را با سبت یهودی یا روزهای گردهمایی عرب جاهلی انکار نکرده اند، گو این که تبیین فرآیند اخذ و اقتباس جمعه از یوم هاکنستِ عبری (به معنی روز گردهمایی و روز بازار هفتگی) یا عروبتای آرامی از ریشه RB ـ (به معنی باهم آمیختن ) و یا آدینه فارسی (اگر اصلاً از ریشه y a به معنی آمدن باشد)، بسیار دشوار است.
تعطیلی روز جمعه
...