💡 در چنین شرایطی وظیفه جمهوری اسلامی این نیست که به هر شکلی شده باید احکام دینی را اجرا کند؛ باید با ارزیابیهای دقیق و کارشناسی حرکت کرد و هرجا که مسئله روشن و حکم دین برقرار بود و با مانع جدی هم مواجه نشد و همراهی مردم با نظام بود، نظام آن حکم را اجرا میکند ولی هرجایی که نظام با موانع تمدنی یا مقاومتهای مردمی و فشارهای جهانی مواجه بود که چارهناپذیر است، تکلیفی به پیگیری و تحقق آن حکم ندارد و میتواند به روال عرفی عمل کند.
💡 از این رو دولت عثمانی نیز از این فرصت بهرهبرداری کردند در حالی که ارمنیها، نگران از تحولات جاری در جبهه قفقاز از حکومت کرنسکی خواستند که برای تقویت جبهههای جنگ اقدامی جدی به عمل آورد در نوامبر ۱۹۱۷، در تفلیس پایتخت اداری قفقاز تشکیلاتی به نام کمیساریای ماوراء قفقاز برپا شد تا بلکه تا روشن شدند تکلیف امپراتوری روسیه بعد از تشکیل مجلس مؤسسان در سن پترزبورگ، زمام امور را در دست نگهدارد.