تفاسیر ادبی

کتاب‌های تفسیری که با رویکرد ادبی نوشته شده‌اند، تحت عنوان تفسیرهای ادبی شناخته می‌شوند. یکی از مهم‌ترین آثار در این زمینه، کتاب الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقوال تألیف، جارالله محمود بن عمر زمخشری است. این تفسیر به دلیل شناخت عمیق مؤلف از ادبیات عرب و اشعار آن، نظم و اعجاز ادبی قرآن را به خوبی نشان می‌دهد و از جمله آثاری است که زیبایی‌های بلاغی و فنی قرآن را برجسته می‌سازد.

اثر دیگر، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز مشهور به تفسیر ابن عطیه، تألیف قاضی ابومحمد عبدالحق بن غالب بن عطیه (درگذشته ۵۴۲ ق) است. هم‌عصر بودن این کتاب با الکشاف زمخشری، به دقت و اعتبار آن افزوده است. علاوه بر آن، جوامع الجامع اثر فضل بن حسن طبرسی تفسیری کم‌حجم و در عین حال پربار است که ضمن پرداختن به لغت، اعراب و نظم آیات، به تفسیر محتوایی آن‌ها نیز پرداخته است و ترکیبی متوازن از جنبه‌های زبانی و تفسیری ارائه می‌کند.

از دیگر تفاسیر مهم ادبی می‌توان به انوار التنزیل و اسرار التأویل یا تفسیر بیضاوی تألیف عبدالله بن عمر بن احمد (یا محمد) بن علی فارسی شیرازی بیضاوی (در حدود ۶۸۳ تا ۷۱۹ ق) اشاره کرد که نزد بزرگان مورد توجه فراوان قرار گرفته است. همچنین البحر المحیط فی تفسیر القرآن العظیم  (تفسیر ابن حیان) نوشته ابوعبدالله محمد بن یوسف بن علی بن یوسف بن حیان اندلسی، با تمرکز بر قرائات و لهجه‌ها و نیز نقل آراء فقها، توجه ویژه‌ای به نحو و صرف نشان می‌دهد. در نهایت، تفسیر القرآن الکریم و اعرابه و بیانه اثر شیخ محمدعلی طه الدُرَّه الحمصی السوری، نمونه‌ای بی‌نظیر از ترکیب اعراب، تفسیر و اختصار است که از نظر جامعیت و پوشش مطالب، جایگاه ممتازی در میان تفاسیر ادبی دارد.