تداخل مقولات عشر

[ویکی فقه] تداخل مقولات عشر، از اصطلاحات منطقی بوده و به اندراج برخی اعراض (مقولات) در برخی دیگر اطلاق می گردد.
در تعداد مقولات اختلاف است. منشأ این اختلاف، اختلاف در تعداد عرض است و کسی در جوهر اختلاف نکرده است. بعضی تعداد عرض را سه دانسته اند (کم، کیف و نسبت) و هفت مقوله دیگر را در نسبت، مندرج می دانند. برخی تعداد را چهار قسم (کمّ، کیف، نسبت و حرکت) می دانند. این قول، منتسب به سهروردی است. وی مقوله فعل و انفعال را در مقوله حرکت داخل ساخته و بقیه مقولات عرضیه (أین، وضع، متی و جده) را در مقوله نسبت (اضافه) داخل دانسته است. جمعی از متکلمان، تعداد را به بیست وچهار نیز رسانده اند.
← قول مشهور فلاسفه
۱. ↑ ابوعلی سینا، الشفا (منطق)،ج۱، جزء۱، ص۶۷.۲. ↑ مجتهد خراسانی، محمود، رهبرخرد، ص۶۰.
منبع
پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «تداخل مقولات عشر»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۰/۲۵.
...

💡 در نظر ارسطو تمام مقوله‌های دسته اول به یک مقوله اساسی بازمی‌گردند که ارسطو به این مقوله «اوسیا» یا «جوهر» می‌گوید[۶] و مقولات دسته دوم که مقوله‌های غیر متکی به خود هستند به نام «عَرَض» خوانده می‌شوند و در کل به نُه مقوله باقیمانده از مقولات عشر بازمی‌گردند، بنابراین مقولات عشر عبارتند از جوهر و نُه «عَرَض» که مفهوم هر یک از آنها به صورت خلاصه و کوتاه بیان می‌شود.

💡 فعل: «فعل» یا «أن یفعل» یکی دیگر از مقولات عشر است که به معنای تأثیر گذاری یک شیء بر شیء دیگر است یعنی هر اتفاقی که در عالم رخ می‌دهد به لحاظ فاعلی از جنس مقوله «فعل» است به عنوان نمونه فعل آتش زدن، دزدی کردن و…

💡 متی: متی نیز مانند أین یک لغت پرسشی در زبان عربی است و به معنای کی و چه وقت به کار می‌رود اما در اصطلاح مقولات عشر به معنای «در زمان خاصی بودن» به کار می‌رود پس مقوله‌هایی که مربوط به زمان اشیاء می‌شود در انتها به مقوله متی بازمی‌گردند به عنوان مثال دیر بودن، زود بودن یا در ساعت خاصی بودن، همگی از مقوله «متی» هستند.

💡 أین: أین در زبان عربی به معنای کجا و کدام مکان است اما در اصطلاح مقولات عشر به معنای «در جا و مکان مشخصی قرار گرفتن» بکار می‌رود؛ بنابراین هر مقوله ای که به جا و مکان اشیاء بازگردد از مقوله أین به حساب می‌آید. به‌طور مثال بالا بودن یا درون چیزی بودن یا زیر چیزی بودن و … همگی از مقوله این هستند.