ایین اکبری

( آیین اکبری ) آیین اکبری. [ ن ِ اَ ب َ ] ( اِخ ) قوانین و یاسا و دین گونه ای که میرزا ابوالفضل به امر اکبرشاه هندی آورد. || نام کتاب سوم از اکبرنامه.

( آیین اکبری ) کتابی است تالیف ابو الفضل وزیر اکبرشاه راجع به امور دیوان و کشور داری دوره آن پادشاه ( ۱٠۱۴ - ۹۶۳ ه. ق. ) که در دو مجلد بطبع رسیده. توضح. - [ آیین اکبری ] را با [ دین الهی ] که دین مصنوع عهد اکبر شاه است نباید اشتباه کرد.
قوانین و یاسا و دین گونه که میرزا ابوالفضل بامرا اکبر شاه هندی آورد نام کتاب سوم اکبر نامه

آیین اکبری. آیینِ اکبری
نوشتۀ ابوالفضل بن مبارک عَلّامی (۹۵۷ـ۱۰۱۱ق). کتابی تاریخی و ادبی و علمی و اجتماعی به فارسی در شرح رسوم و آیین ها و مقررات دربار هند. برخی آیین اکبری را همان کتاب اکبرنامه دانسته اند، ولی این نظر صحیح نیست و این دو کتاب دو اثر جداگانه اند. این اثر دایرةالمعارف گونه ای دربارۀ دانش ها، باورها و سنت های جاری شبۀ قاره هند در قرن ۱۰ و اوایل قرن ۱۱ق است و در آن دربارۀ تشکیلات اداری، نظامی، اقتصادی و دینی روزگار جلال الدین اکبرشاه گورکانی (حک: ۹۶۳ـ۱۰۱۴ق) سخن رفته است. مؤلف این کتاب را به اکبر شاه هدیه کرده و از همین رو آیین اکبری نامیده است. این کتاب از نظر موضوع و شیوۀ نگارش از کتاب های بسیار ارزشمند فارسی و از منابع مهم پژوهش های تاریخی و جامعه شناختی مردم شبه قاره و بعضی کشورهای همسایه در قرن ۱۰ق به شمار می رود که در مجلد سوم آن بخشی از شرح حال بزرگان ایرانی آمده است. مآخذ عمدۀ نویسنده در این اثر، دیده های وی و گزارش های موجود در سازمان های اداری اکبر شاه بوده است. آیین اکبری تاکنون چند بار، ازجمله در ۱۲۷۱ق در دهلی در ۱۲۸۶ق در لکهنو، در ۱۲۸۴ـ۱۲۹۴ق در کلکته، و در ۱۳۰۰ق در کانپور به چاپ رسیده است. متن کامل ترجمۀ انگلیسی آن در ۱۹۹۳ در کلکته چاپ شده است. نیز ← اکبرنامه_(۱).

💡 منابع رسمی گورکانی - مانند آیین اکبری، اکبرنامه و مجالس جهانگیری - هیچگاه نام «دین الهی» را به کار نبرده‌اند؛ اما القابی همچون «ذات مقدس» و «مظهر کل دین» را به اکبرشاه نسبت داده‌اند و او را شخصی معرفی می‌کنند که از نفاقِ میانِ ادیان گریخته و دستورهای عالم معنوی را ترمیم کرده‌است.

💡 در آیین اکبری گفته شده که این سلسلهٔ سلطنتی در یک روز یکشنبه معرفی شد. در این روز ابتدا اکبرشاه به یکی از نوکیش‌ها نشان «شست» داد که بر آن عبارات ایهام‌انگیز «اسم اعظم، طلسم اقدس، الله اکبر» نوشته شده بود؛ عبارت الله اکبر می‌تواند به دو شکل ترجمه شود: «خدا بزرگ است» و «اکبر خداست.»[یادداشت‌ها ۱] پس از مراسم اعطای نشان، پادشاه اکبر به عنوان مرشد، نصیحت‌هایی به مرید گوشزد کرد.

💡 توصیف بسیاری از استان‌ها، به‌ویژه استان‌های دور از منطقه پنجاب بومی نویسنده، از آیین اکبری وام گرفته شده‌است. این کتاب شرح مفصل و اصلی از پنجاب، به ویژه صوبه لاهور و سرکار باتالا را در خود گنجانده‌است.