اواکس

( آواکس ) [ انگ. A.W.A.C.S ] ( اِ. )۱ - دستگاهی مراقبت کننده جهت ردگیری هواپیماهای دشمن که در هواپیمای خودی نصب می کنند. ۲ - ( عا. ) خبرچین.

آواکس. سامانه کنترل و هشدار زودهنگام هوابرد، با نام اختصاری آواکس، ( به انگلیسی: Airborne early warning and control ( AEW& C ) ) گونه ای هواگرد با قابلیت دیده وری راداریِ است که به عنوان یک ایستگاه رادار نیرومند و متحرک برای انجام عملیات فرماندهی و کنترل و مدیریت جنگ ( C2BM ) طراحی شده است. وظیفه سامانه های آواکس شناسایی هواگردها، کشتی ها، و وسایل نقلیه دیگر از مسافت های بسیار دور و همچنین نظارت و فرماندهی جنگ های هوایی از طریق راهنمایی و هدایت هواپیماهای جنگنده و حمله به زمین است. قابلیت های آواکس ها به گونه ایست که هم در نقش های دفاعی و هم برای ماموریت های هجومی از آن ها استفاده می شود.
سامانه های آواکس می توانند وظیفه ای مشابه مراقبت پرواز در شرایط جنگی ایفا کرده و با هواپیماهای خودی ارتباط برقرار کنند، محدوده شناسایی آن ها را افزایش دهند و آن ها را از دید دشمن مخفی کنند چرا که هواپیماهای خودی قادر هستند از سامانه رادار آواکس استفاده کرده و نیازی به استفاده از سامانه رادار خود ندارد. با این وجود، هواپیماهای آواکس ممکن است توسط هواپیماهای دشمن که خارج از محدوده شان قرار دارند ردگیری شوند. دلیل این امر این است که قدرت پالس با دور شدن از منبع کاهش می یابد؛ بنابراین سیگنالی که می بایست به هدف برخورد کند و برگردد می بایست آنقدر قوی باشد که دو برابر فاصله بین فرستنده و هدف را پوشش دهد.
هواپیماهای آواکس متعددی در کشورهای مختلف ساخته شده اند و در سال های اخیر هلیکوپترهای آواکس هم ساخته شده اند. این سامانه ها معمولاً بر روی بدنه یک هواپیمای مسافربری یا ترابری نصب می شوند هرچند هواپیماهایی هم وجود دارند که از ابتدا برای ایفای این نقش طراحی شده اند.
در زبان انگلیسی، AWACS اختصاصاً به سامانه مورد استفاده در هواپیمای بوئینگ ئی - ۳ سنتری و همچنین بوئینگ ئی - ۷۶۷ متعلق به ژاپن اشاره دارد و AEW& C به تمام هواپیماهای هشدار سریع و فرماندهی هوایی اشاره دارد اما به طور کلی از واژهٔ آواکس برای اشاره به تمامی این هواگردها استفاده نیز می شود. در زبان فارسی هر دو آن ها آواکس نوشته می شوند.
سامانه های آواکس پیشرفته می توانند هواپیماهایی با فاصله ۴۰۰ کیلومتری را شناسایی کنند. این فاصله دور از تیررس اکثر موشک های زمین به هوا است. یک هواپیمای آواکس در ارتفاع ۳۰۰۰۰ پایی می تواند منطقه ای با مساحت ۳۱۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع را پوشش راداری بدهد؛ بنابراین سه فروند آواکس در یک عملیات مشترک، می توانند مساحتی معادل مساحت اروپای مرکزی را به کلی پوشش دهند.

💡 در ۲۹ آوریل ۱۹۸۸ نیروی دریای ایالات متحده حمایت خود را به کشتی‌های بیطرف خارج از مناطق درگیری گسترش داد که این امر در نهایت به سرنگونی هواپیمای ایران ایر انجامید. در این زمان ناو وینسنس در پی اعلانی کوتاه به منطقه شتافت که برای جبران عدم پوشش آواکس از مناطق جنوبی خلیج فارس به این منطقه ارسال شد تا از یگان‌های ایالات متحده در این منطقه حمایت نماید.

💡 نخستین فرماندهٔ خدمات هوایی ارتش مصر یک کانادایی به نام ویکتور هوبرت تیت لیدر یکی از اسکادران هاینیروی هوایی بریتانیا بود. تیت پرسنل و جنگ‌افزار را انتخاب کرد و چند فرودگاه ساخت. در سال ۱۹۳۴ دولت بریتانیا مصر را با ده فروند آورو۶۶۲۶ تجهیز کرد که این هواپیماها نخستین هواپیماهای نظامی واقعی مصر بودند. پس از آن ۱۷ فروند آورو ۶۲۶ دیگر به همراه چند فروند هاوکر آواکس به آن‌ها افزوده شد.

💡 کمک‌های نقدی و کالایی عربستان به عراق در جنگ ایران و عراق دست‌کم بالغ بر ۳۰ میلیارد دلار برآورد شده است. از دیگر کمک‌های این کشور می‌توان به در اختیار گذاشتن تعداد از بنادر و فرودگاه‌های خود برای ترابری محموله‌های نظامی مورد نیاز ارتش عراق و همچنین استقرار هواپیماهای آواکس آمریکا در خاک خود برای جاسوسی از خطوط مقدم جبهه ایران اشاره کرد.