العبر تاریخ ابن خلدون

[ویکی نور] «تاریخ ابن خلدون» ترجمه متن کتاب تاریخ ابن خلدون است که توسط عبدالمحمد آیتی در شش مجلد به فارسی سلیس و روان ترجمه گشته است.
مترجم در این کتاب، تصحیح و ترجمه را با هم به سامان رسانده است. اما تصحیح قاعده باید از روی نسخه اصلی یا نسخه های کهن باشد. نسخه ای از این کتاب که می گویند ابن خلدون خود آن را خوانده و بر حواشی اصلاحاتی کرده در کتابخانه جامع ترکیه موجود است.
مترجم راهی که برای تصحیح غلطها و جبران افتادگی ها و نظم درهم ریختگی های عبارات کتاب در پیش گرفت چنین بود که به مآخذ و منابعی که ابن خلدون در تالیف تاریخ خود از آنها استفاده کرده و آنها به شیوه امروزی تصحیح و با نسخ متعدد مقابله گردیده اند، رجوع نموده است؛ مثلاً برخی عباراتی که در متن آمده و دستخوش چند بار تحریف و تصحیف شده را تصحیح کرده و البته روایت متن کتاب هم برای حفظ امانت در زیر صفحه آمده است.
در ضبط نام قیصرها و سرداران رومی و امثال آنان، کوشش کرده که تا جایی که میسر بوده ضبطهای اصلی آنها آورده شود. البته آنجا که کمبوجیه یا کنبوجیه قمبسیس و شارلمانی قارله می شود مترجم نتوانست ضبط درست همه اعلام متن را بیابد. چنانکه مشهود است به نامهای تحریف و تصحیف شده یک دو بار در ذیل صفحات اشارت رفته است. این نکته نیز در خور ذکر است که این تجاسر تنها در قلمرو بعضی نام ها است، نه مکانها. بنابراین اشبیلیه و صقلیه حتی جرجان و جرفاذقان همچنان بر جای خود محفوظند.
در قسمت تاریخ اسلام و ایران نیز تصحیف اعلام و بریدگی ها و جاهای سفید در متن و درهم ریختگی ها بسیار است. مترجم برای رفع این نقائص و نواقص، تا وقایع سال 302ق را که پایان تاریخ طبری است، از روی آن تصحیح کرده است.

💡 در کتب تاریخی به خصوص تاریخ ابن اسفندیار، تاریخِ مازندران، رویان و تبرستان ظهیرالدین مرعشی و … به کرات از هزار جریب یا هزار گری نام برده شده‌است.

💡 توضیح آن که ابو شجاع محمد ابن ملکشاه ابن آلب ارسلان سلجوقی، آنچه در تاریخ ابن خلکان می‌نویسد در سنه چهار صد و نود ودو یا پنج، محمد شاه اول سلطنت او بوده‌است و فوت او در سنه پانصد و یازده بوده‌است.

💡 از مندرجات تاریخ ابن الجوزی (جلد ۷، صفحهٔ ۲۱۲) چنین برمی آید که در زمان عضدالدوله، به‌وسیلهٔ کبوتران نامه‌بر، در فاصلهٔ ۶ ساعت، دستور شاه به حکمران کوفه ابلاغ شده و جواب آن می‌رسید.